Zdzisław Najder. Chciałem zostać lotnikiem

00:00:14:09 - 00:00:15:18
muzyka 

00:00:35:02 - 00:00:37:12
Ja jako młody chłopak, 

00:00:37:12 - 00:00:39:22
chciałem zostać lotnikiem.

00:00:40:19 - 00:00:43:19
Niemiecki jest jednak wspaniałym językiem, 

00:00:43:19 - 00:00:46:15
o wiele wspanialszym językiem niż angielski, 

00:00:46:15 - 00:00:48:19
który jest takim kundlem 
między językami właściwie.

00:00:49:06 - 00:00:51:06
Zająłem się Konradem 
to trochę przez przypadek.

00:00:51:19 - 00:00:54:10
Nie dlatego, że lubię biografię, 
bo nie lubię.

00:00:55:03 - 00:00:59:19
A zauroczenie Konradem przyszło ze strony

00:00:59:19 - 00:01:03:19
Marii Dąbrowskiej, która ogłosiła 

00:01:04:01 - 00:01:07:07
w 45 roku bardzo piękny esej pod tytułem:

00:01:07:07 - 00:01:09:05
"Konradowskie pojęcie wierności".

00:01:10:06 - 00:01:15:01
A ten szkic był hołdem złożonym

00:01:15:01 - 00:01:17:05
młodym AK-owcom.

00:01:18:04 - 00:01:19:07
Wyjechałem w 57.

00:01:19:18 - 00:01:22:17
roku do Anglii i poznałem obu

00:01:22:17 - 00:01:26:13
jeszcze żyjących synów Konrada i poznałem

00:01:26:13 - 00:01:30:09
jedynego przedstawiciela władz oficjalnych 

00:01:30:09 - 00:01:33:02
 jakiegokolwiek państwa,

00:01:33:03 - 00:01:37:04
który brał udział 
w pogrzebie Konrada w 24. roku.

00:01:38:04 - 00:01:41:04
I tym przedstawicielem wyróżniającym się wzrostem

00:01:41:04 - 00:01:44:18
był pan Edward Raczyński, późniejszy prezydent

00:01:44:18 - 00:01:46:14
na uchodźstwie.

00:01:46:18 - 00:01:51:07
On jest osobą współodpowiedzialną za to,

00:01:51:08 - 00:01:53:22
że Polska zawarła z Anglią sojusz.

00:01:54:12 - 00:02:01:07
W 39 roku dla nas było to 
olbrzymie osiągnięcie.

00:02:02:09 - 00:02:07:00
Jak to któryś z brytyjskich polityków

00:02:07:00 - 00:02:09:04
mówił, że myśmy nigdy nie wiedzieli,

00:02:09:07 - 00:02:11:12
czy on był polskim ambasadorem przy

00:02:11:12 - 00:02:14:15
Na dworze Świętego Jakuba, czy też był

00:02:14:15 - 00:02:20:06
reprezentantem brytyjskim w stosunku do Polaków.

00:02:20:06 - 00:02:23:08
Natychmiast mnie przedstawił człowiekowi,
 który przyjaźnił się

00:02:23:08 - 00:02:26:04
z Konradem, a w późniejszych latach

00:02:26:04 - 00:02:31:24
odegrał dużą rolę przy tworzeniu, wyłanianiu

00:02:31:24 - 00:02:34:02
się myśli o wspólnocie europejskiej.

00:02:34:10 - 00:02:36:08
Mianowicie Józef Heronim Retinger.

00:02:36:21 - 00:02:39:01
On cokolwiek robił w czasie drugiej

00:02:39:01 - 00:02:41:17
wojny światowej, to zawsze było zgodne

00:02:41:17 - 00:02:42:23
z polityką brytyjską.

00:02:43:19 - 00:02:46:19
Przyleciał do Warszawy w 44 roku.

00:02:46:19 - 00:02:49:06
Był wysłany w celu namawiania podziemia,

00:02:49:20 - 00:02:51:09
żeby szli na współpracę z Sowietami.

00:02:51:13 - 00:02:55:10
Dla zrozumienia, kim był Zdzisław Najder,

00:02:55:12 - 00:02:57:17
bardzo ważne jest zrozumienie, kim był

00:02:57:17 - 00:03:03:14
Józef Heronim Retinger, który jest jednym

00:03:03:14 - 00:03:05:20
z twórców grupy Bilderberg.

00:03:06:08 - 00:03:07:20
Żeby wyjechać za granicę, trzeba było

00:03:07:20 - 00:03:08:13
mieć paszport.

00:03:09:21 - 00:03:11:18
Żeby mieć paszport, trzeba było albo

00:03:11:18 - 00:03:14:18
współpracować albo mieć nie przechlapane.

00:03:16:20 - 00:03:21:00
Wpadłem przypadkowo na rozwiązanie takie,

00:03:21:00 - 00:03:25:21
 że ożeniłem się z Polką rozwiedzioną, 

00:03:25:21 - 00:03:26:18
mieszkającą w Wielkiej Brytanii.

00:03:27:03 - 00:03:30:09
Ona dała się namówić na powrót do Polski.

00:03:31:13 - 00:03:33:15
Nie bardzo mogli mi odmówić paszportu

00:03:33:15 - 00:03:34:14
w takiej sytuacji.

00:03:35:15 - 00:03:38:04
Nie pamiętam, czy przez Retingera, 

00:03:38:04 - 00:03:42:08
czy przez Giedroycia trafiłem 
do Zbigniewa Brzezińskiego,

00:03:42:15 - 00:03:45:03
który pisywał w Kulturze.

00:03:45:08 - 00:03:46:22
Przy każdej okazji, kiedy byłem

00:03:46:22 - 00:03:49:22
 w Ameryce, to wstępowałem
 do Waszyngtonu

00:03:49:22 - 00:03:54:01
i przynajmniej jedliśmy obiad, 
 a także korespondowaliśmy.

00:03:54:06 - 00:03:55:21
Korespondowaliśmy wtedy, 
kiedy ja byłem za granicą.

00:03:55:21 - 00:03:59:03
Z Polski nie bardzo mogłem 
korespondować z Brzezińskim,

00:03:59:07 - 00:04:01:16
bo to oznaczało formalne przyznanie,

00:04:01:16 - 00:04:05:17
 że się współpracuje z CIA 
albo czymś podobnym.

00:04:06:17 - 00:04:09:24
Przyjaźniłem się jeszcze od roku 1936

00:04:09:24 - 00:04:16:12
z Markiem Walickim, bratem Michała Walickiego,

00:04:18:09 - 00:04:22:19
wybitnego historyka sztuki, potem podczas wojny

00:04:22:19 - 00:04:26:10
członka Biura Informacji i Propagandy, 

00:04:26:10 - 00:04:27:23
i szefa kontrwywiadu Armii Krajowej.

00:04:27:23 - 00:04:33:16
Uciekłem z PRL-u w październiku

00:04:33:16 - 00:04:36:15
1949 roku.

00:04:37:15 - 00:04:42:03
Nie miałem żadnego kontaktu ze Zdzisławem.

00:04:42:24 - 00:04:48:20
Odezwał się dopiero w 1959 roku

00:04:48:20 - 00:04:52:22
podczas swojego pierwszego 
pobytu w Stanach Zjednoczonych.

00:04:53:22 - 00:04:59:08
Zaproponowałem Zdzisławowi 
spotkanie z moim bezpośrednim szefem, 

00:04:59:08 - 00:05:06:21
szefem, Karolem Wagnerem, 
kierownikiem nowojorskiego oddziału

00:05:06:21 - 00:05:09:03
Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa.

00:05:09:20 - 00:05:14:09
W 1971 roku, kiedy to Zdzisław

00:05:14:09 - 00:05:18:06
już bardziej regularnie z nami współpracował,

00:05:18:06 - 00:05:21:17
doszliśmy do wniosku, że trzeba doprowadzić

00:05:21:17 - 00:05:25:07
do spotkania Zdzisława z naszym szefem,

00:05:25:10 - 00:05:28:19
z dyrektorem Janem Nowakiem Jeziorańskim.

00:05:29:06 - 00:05:32:04
To pierwsze spotkanie odbyło się 
w moim domu.

00:05:32:18 - 00:05:35:13
Pamiętam, że na pewno była już

00:05:35:13 - 00:05:37:02
mowa o niepodległości.

00:05:38:03 - 00:05:39:14
I sądzę, że w tym właśnie

00:05:39:14 - 00:05:43:04
czasie powstała u niego myśl 

00:05:43:04 - 00:05:46:06
o potrzebie programu, 
która po kilku miesiącach

00:05:46:06 - 00:05:51:12
zaowocowała powstaniem PPN-u, 
Polskiego Porozumienia Niepodległościowego.

00:05:51:18 - 00:05:55:24
W późniejszych wspomnieniach jednego z szefów

00:05:55:24 - 00:05:59:24
CIA odpowiedzialnych za Radia Wolna Europa,

00:06:00:20 - 00:06:04:15
jest taki fragment, że ustawialiśmy 

00:06:04:15 - 00:06:06:18
Radio Wolna Europa, różne deski 

00:06:06:18 - 00:06:07:21
i jedną zasadę przyjęliśmy.

00:06:07:24 - 00:06:09:18
Szefem desku mógł zostać tylko nasz

00:06:09:18 - 00:06:11:15
człowiek, nasz współpracownik.

00:06:11:15 - 00:06:14:24
Więc to na pewno pokazuje 

00:06:14:24 - 00:06:16:22
na to, że co najmniej Jan Nowak

00:06:16:22 - 00:06:18:22
miał wtedy związki z CIA.

00:06:19:02 - 00:06:23:09
Widziałem, że Nowak otwierał oczy.

00:06:24:12 - 00:06:28:02
Po prostu była mowa o tej

00:06:28:02 - 00:06:30:16
zbliżającej się niepodległości.

00:06:31:00 - 00:06:34:04
Uważałem, że to jest obowiązek
 emigracji politycznej.

00:06:34:04 - 00:06:36:13
Rozmawiałem o tym parę razy

00:06:36:13 - 00:06:39:19
 z panem Jerzym Giedroyciem, 

00:06:39:19 - 00:06:41:09
ale oni tego nie zrobią.

00:06:42:15 - 00:06:47:03
Ogłosiłem taki tekst, taki manifest

00:06:47:03 - 00:06:49:13
 o potrzebie programu, to była prośba 

00:06:49:13 - 00:06:50:19
do emigrantów politycznych:

00:06:51:24 - 00:06:54:00
"Moi kochani, żyjcie w wolnym świecie,

00:06:54:08 - 00:06:55:22
ułóżcie nam program.

00:06:56:12 - 00:06:59:17
Powiedzcie nam Polakom w Polsce,

00:06:59:17 - 00:07:02:17
 co możemy osiągnąć, 
do czego powinniśmy dążyć".

00:07:03:17 - 00:07:04:24
Dobrze, napisałem.

00:07:05:00 - 00:07:06:00
Pan Jerzy to ogłosił?

00:07:07:11 - 00:07:10:06
No jakoś nic się nie dzieje.

00:07:11:05 - 00:07:15:20
Wobec czego napisałem program 
Polskiego Porozumienia Niepodległościowego.

00:07:16:22 - 00:07:22:12
Mnie zatrzymano na lotnisku i wytoczono

00:07:22:12 - 00:07:27:21
mi śledztwo z paragrafu dotyczącego próby

00:07:27:21 - 00:07:31:13
rozpowszechniania wydawnictw bezdebitowych.

00:07:34:14 - 00:07:36:11
Zabrano mi wszystko, co miałem 

00:07:36:11 - 00:07:40:19
ze sobą i dostałem wezwanie do prokuratury.

00:07:41:08 - 00:07:43:07
Złożyłem na to wezwanie i powiedziałem,

00:07:43:09 - 00:07:46:14
że nie mogłem podjąć próby jakiegokolwiek

00:07:46:14 - 00:07:49:07
rozpowszechniania, bo mnie to wszystko zabrano.

00:07:49:14 - 00:07:51:05
Więc jak ja to mogłem rozpowszechniać?

00:07:51:16 - 00:07:56:11
Ja starałem się tak rozpowszechniać 

00:07:56:11 - 00:07:59:07
nasze teksty, żeby nie zostać złapanym

00:07:59:07 - 00:08:00:13
 w rękę przy powielaczu.

00:08:00:13 - 00:08:04:24
Ja osobiście ani Jan Olszewski 

00:08:04:24 - 00:08:10:13
nie zajmowaliśmy się nigdy 
produkcją i dystrybucją ulotek.

00:08:11:22 - 00:08:14:04
To prowadziły zupełnie inne osoby.

00:08:15:04 - 00:08:17:02
Z PPN-em było związane kilkadziesiąt

00:08:17:02 - 00:08:20:24
osób, system komunikacji był

00:08:20:24 - 00:08:23:06
 face to face, więc mało kto mógł się

00:08:23:06 - 00:08:26:06
dowiedzieć, kto tak naprawdę jest poza

00:08:26:06 - 00:08:29:12
tym kręgiem, z którym się bezpośrednio

00:08:29:12 - 00:08:30:11
kontaktowaliśmy.

00:08:32:20 - 00:08:34:04
muzyka 

00:08:54:23 - 00:09:05:19
To, że Zdzisław Najder 
był twórcą i głównym zarządcą

00:09:05:19 - 00:09:11:03
 Polskiego Porozumienia Niepodległościowego,

00:09:11:03 - 00:09:16:23
 Służba Bezpieczeństwa 
uzyskała prawie pewność mniej więcej

00:09:16:23 - 00:09:20:15
w rok po tym, jak 
Polskie Porozumienie Niepodległościowe 

00:09:20:15 - 00:09:22:05
ogłosiło swój program.

00:09:23:03 - 00:09:25:03
Czuło się pod koniec lat 70.,

00:09:25:03 - 00:09:28:20
że system łagodnieje, że za rzeczy,

00:09:29:03 - 00:09:33:05
które w czasach stalinowskich groziły kara

00:09:33:05 - 00:09:35:23
śmierci nawet, wsadza się ludzi 

00:09:35:23 - 00:09:38:16
na 48 godzin i że to można przeżyć.

00:09:39:01 - 00:09:43:09
To, że oni się starali, żebym

00:09:43:09 - 00:09:48:04
ja sobie pełni nie uświadamiał, 

00:09:48:04 - 00:09:51:16
do jakiego stopnia jestem śledzony,

00:09:51:16 - 00:09:55:12
to się domyślam, ja dotąd nie wiem, 

00:09:55:12 - 00:09:57:13
dlaczego ja zostałem zrewidowany

00:09:57:13 - 00:09:59:13
 i tak do goła po przylocie z Londynu.

00:09:59:13 - 00:10:04:06
Wtedy w opozycji milicja 
robiła rozmaite kawały,

00:10:04:06 - 00:10:10:03
 więc na przykład 
przekłuwano opony pod domem,

00:10:10:03 - 00:10:15:02
 albo wykręcono wentylki, 

00:10:15:02 - 00:10:18:21
podsłuchiwali telefon, 
bo my przyjęliśmy zasadę taką,

00:10:19:13 - 00:10:22:01
że będziemy mówić wszystko, co chcemy.

00:10:22:01 - 00:10:25:22
Będziemy mówić otwartym tekstem, że Polska

00:10:25:22 - 00:10:28:14
nie jest niepodległa, a my chcemy

00:10:28:14 - 00:10:30:13
Polski niepodległej.

00:10:30:19 - 00:10:32:19
Polska jest zmuszona do udziału 

00:10:32:19 - 00:10:35:04
w Pakcie Warszawskim, a my nie chcemy

00:10:35:04 - 00:10:36:09
być w Pakcie Warszawskim.

00:10:36:21 - 00:10:39:09
To było sprzeczne z Kodeksem Karnym.

00:10:39:24 - 00:10:42:12
To, co zrobił PPN było niezwykłe.

00:10:44:06 - 00:10:47:22
Zarówno w świetle polityki amerykańskiej, 

00:10:47:22 - 00:10:48:24
jaki polityki polskiej.

00:10:48:24 - 00:10:51:19
Większość w Polsce usprawniała socjalizm.

00:10:51:19 - 00:10:54:02
To jest w programie PPN opowiedziane,

00:10:55:06 - 00:10:58:08
że my nigdy nie zapomnimy 

00:10:58:08 - 00:11:01:06
o tym, co się stało ze wschodnimi

00:11:01:06 - 00:11:08:13
terenami Rzeczpospolitej, ale uważamy, że na

00:11:08:13 - 00:11:12:05
teraz mamy ważniejsze rzeczy do załatwiania.

00:11:13:19 - 00:11:16:15
Musimy się z tym pogodzić.

00:11:16:20 - 00:11:19:03
Skupmy się na tym, żeby się

00:11:19:03 - 00:11:24:01
wyrywać spod poddaństwa rosyjskiego.

00:11:24:22 - 00:11:28:13
Dlatego też musimy szukać sposobów 

00:11:28:13 - 00:11:32:05
na porozumienie się z zachodnimi sąsiadami, 

00:11:32:05 - 00:11:35:13
którzy też chcą być niepodległym, 
wolnym narodem.

00:11:36:11 - 00:11:39:04
I ja nie miałem żadnej wątpliwości,

00:11:40:08 - 00:11:42:11
że Niemcy będą chciały się zjednoczyć.

00:11:42:11 - 00:11:45:05
Polskie Porozumienie Niepodległościowe 
nie miało swojego

00:11:45:05 - 00:11:49:21
programu gospodarczego, bo nie uważaliśmy, 

00:11:49:21 - 00:11:54:20
że to jest zadanie polityków czy ideologów.

00:11:54:24 - 00:12:00:01
Kiedy będziemy społeczeństwem 
mówiącym wolnym głosem,

00:12:00:11 - 00:12:04:08
to ekonomiści swoje dopowiedzenia będą mieli.

00:12:04:08 - 00:12:06:19
Postrzegałem teksty PPN-u.

00:12:07:10 - 00:12:09:18
Przyznam szczerze, że nie robiły one

00:12:09:18 - 00:12:11:07
na mnie bardzo wielkiego wrażenia.

00:12:12:17 - 00:12:15:15
Wydawały mi się troszkę, przyznaję, takimi

00:12:15:15 - 00:12:17:08
inteligenckimi lukubracjami.

00:12:17:11 - 00:12:21:23
Kiedy w 77-78 roku kierownictwo

00:12:21:23 - 00:12:27:03
Służby Bezpieczeństwa i odpowiedzialne osoby 

00:12:27:03 - 00:12:31:10
w aparacie partyjnym debatowały nad tym, 

00:12:31:10 - 00:12:34:01
co robić z opozycją, to właściwie PPN

00:12:34:01 - 00:12:35:08
tam nie istniało w ogóle.

00:12:35:14 - 00:12:37:23
Utrzymywałem kontakt nie tylko z Nowakiem

00:12:37:23 - 00:12:41:22
samym, ale z wicedyrektorem rozgłośnie, 

00:12:41:22 - 00:12:43:01
panem Karolem Wagnerem.

00:12:44:00 - 00:12:47:13
I tak się złożyło, że ja

00:12:47:13 - 00:12:49:18
wracałem do Polski, już nie pamiętam

00:12:49:18 - 00:12:51:09
z jakiejś konferencji.

00:12:52:10 - 00:12:55:12
Jechałem tam przez Wiedeń

00:12:55:12 - 00:12:58:16
 i szliśmy sobie rozmawiając przez środek, 

00:12:58:16 - 00:12:59:12
 przez Kärntner Straße

00:13:00:00 - 00:13:02:22
I pan Karol powiedział mi:

00:13:02:22 - 00:13:05:11
"Panie Zdzisławie, ja myślę,
że dobrze byłoby,

00:13:05:11 - 00:13:08:14
żeby się Pan zastanowił,

00:13:08:14 - 00:13:10:20
 bo radio to się zasypie trochę, 

00:13:10:20 - 00:13:12:20
czy pan nie mógłby przyjść,
 zostać dyrektorem".

00:13:13:12 - 00:13:17:13
Ja dokładnie pamiętam te płyty uliczne,

00:13:18:04 - 00:13:20:07
po których szedłem, bo one tak

00:13:20:07 - 00:13:23:20
trochę się poruszyły pod moimi nogami,

00:13:24:24 - 00:13:26:08
bo mnie to przed tym do

00:13:26:08 - 00:13:27:07
głowy nie przyszło.

00:13:27:11 - 00:13:30:00
I raptem cały świat, okazało się,

00:13:30:02 - 00:13:31:06
że ten świat jest miękki, 

00:13:31:06 - 00:13:33:02
że on się zmienia, że on dla mnie,

00:13:33:02 - 00:13:35:20
 zawiera dla mnie niespodzianki.

00:13:38:10 - 00:13:40:10
Więc powiedziałam: "Panie Karolu,
 ja bardzo dziękuję,

00:13:40:10 - 00:13:41:22
 ale ja nie chcę emigrować".

00:13:47:01 - 00:13:51:02
Pojechałem do Anglii pod koniec listopada

00:13:51:02 - 00:13:53:07
1981 roku.

00:13:53:14 - 00:13:57:02
Zadzwoniłem, tak jak byłem umówiony,

00:13:57:02 - 00:14:00:20
 nie pamiętam już dokładnie do kogo,

00:14:00:20 - 00:14:03:09
 i powiedziałem, że nie zostanę dyrektorem 

00:14:03:09 - 00:14:06:07
Radia Wolna Europa, 
ponieważ chcę wracać do Polski.

00:14:06:12 - 00:14:09:03
Ja byłem w Anglii jako całkowicie

00:14:09:03 - 00:14:10:06
prywatna osoba.

00:14:10:21 - 00:14:16:12
Raptem dostaliśmy wiadomość telefoniczną 

00:14:16:12 - 00:14:19:14
służb specjalnych,
 że mam nie wracać do Polski, 

00:14:19:14 - 00:14:21:03
bo mnie tam szukają.

00:14:23:14 - 00:14:26:19
Kiedy po ogłoszeniu stanu wojennego 

00:14:26:19 - 00:14:28:12
dowiedziałem się, że nie mam po co wracać,

00:14:28:12 - 00:14:30:04
 mogę wracać po prostu do ciupy.

00:14:30:04 - 00:14:31:22
No to zadzwoniłem znowu i powiedziałem:

00:14:31:22 - 00:14:33:15
"Sytuacja się zmieniła, 

00:14:33:15 - 00:14:35:10
jestem do panów dyspozycji".

00:14:35:10 - 00:14:40:08
Zostanę, zostanę, będę komunistom

00:14:40:08 - 00:14:41:24
schodził z zagranicy, a nie z Polski.

00:14:42:21 - 00:14:45:15
I wtedy zostałem zaproszony do Paryża,

00:14:46:08 - 00:14:48:21
w Hotelu Ritz, dyrektor Wolnej Europy

00:14:48:21 - 00:14:53:09
Jim Brown przyjął mnie wytwornym obiadem.

00:14:56:03 - 00:14:57:12
muzyka 

00:15:16:09 - 00:15:18:05
No i pierwszy, jedyny raz w życiu 

00:15:18:05 - 00:15:24:19
byłem w Ritzu i piłem na obiad szampana.

00:15:25:02 - 00:15:27:24
Po raz pierwszy zaproponowano mu, 

00:15:27:24 - 00:15:30:21
że zostanie dyrektorem w połowie,

00:15:30:21 - 00:15:33:17
 czy nawet na wiosnę 78 roku.

00:15:34:14 - 00:15:37:22
Stanowisko objął dopiero pod koniec kwietnia

00:15:37:22 - 00:15:41:16
82 roku, więc mamy upływ prawie

00:15:41:16 - 00:15:46:18
czterech lat między pierwszą ofertą 

00:15:46:18 - 00:15:49:08
objęcia pracy, a faktycznym objęciem.

00:15:49:13 - 00:15:52:15
Coś takiego musiało być specjalne 

00:15:52:15 - 00:15:55:12
w nim, że akurat jemu to zaproponowano

00:15:55:12 - 00:15:58:10
i ci, którzy mu to zaproponowali

00:15:58:10 - 00:16:01:03
gotowi byli czekać prawie cztery lata,

00:16:01:07 - 00:16:02:22
aż on się łaskawie namyśli.

00:16:02:22 - 00:16:06:07
Kiedy ogłoszono, że dostałem wyrok śmierci,

00:16:07:00 - 00:16:09:04
wywołało to pewne podniecenie.

00:16:40:06 - 00:16:43:05
Szampan to był pomysł moich przyjaciół,

00:16:43:19 - 00:16:45:10
to trzeba odnieść.

00:16:51:06 - 00:16:55:17
A pierwszy telefon z gratulacjami dostałem

00:16:55:17 - 00:16:59:04
od świętej pamięci księdza Franciszka Blachnickiego,

00:16:59:04 - 00:17:03:00
twórcę ruchu oazowego i antyalkoholowego 

00:17:03:00 - 00:17:07:10
swojego czasu, bardzo znanego działacza 
i opozycyjnego, i kościelnego.

00:17:07:24 - 00:17:09:23
On miał wyrok śmierci i od

00:17:09:23 - 00:17:11:14
Niemców i od komunistów.

00:17:13:18 - 00:17:15:02
muzyka 

00:17:24:04 - 00:17:28:01
Tu Rozgłośnia Polska 
Radia Wolna Europa

00:17:29:03 - 00:17:32:01
Oddaję na wstępie głos dyrektorowi naszej

00:17:32:01 - 00:17:34:20
rozgłośni Zdzisławowi Najderowi.

00:17:35:20 - 00:17:37:06
Witam Państwa.

00:17:37:22 - 00:17:40:18
Dzisiejsza audycja otwiera stały program, 

00:17:40:18 - 00:17:43:07
który chcemy poświęcić 
łączności z naszymi słuchaczami.

00:17:43:13 - 00:17:48:21
Szerszej opinii publicznej, tej sympatyzującej

00:17:48:21 - 00:17:53:15
 z Solidarnością, nazwisko Zdzisława Najdera

00:17:53:15 - 00:17:56:22
 stało się znane, czy nawet bardzo znane, 

00:17:56:22 - 00:17:59:21
dopiero w sytuacji, w której został szefem

00:17:59:21 - 00:18:03:03
Polskiej Rozgłośni Radia Wolna Europa 

00:18:03:03 - 00:18:06:22
i oczywiście ten wyrok, 
zaoczny wyrok śmierci,

00:18:07:14 - 00:18:09:18
także przykuwał uwagę.

00:18:10:04 - 00:18:12:08
Po komunistach można jeszcze się
najgorszego spodziewać,

00:18:12:11 - 00:18:14:11
a jeżeli już kogoś skazują

00:18:14:11 - 00:18:16:02
 na śmierć, to to musi być rzeczywiście

00:18:16:02 - 00:18:18:17
osoba dla nich bardzo niebezpieczna,

00:18:18:17 - 00:18:20:13
 wobec tego dla nas bardzo ważna, 

00:18:20:13 - 00:18:24:12
wobec tego jakby 
rzeczywiście potwierdzenie tego, 

00:18:24:12 - 00:18:27:20
Zdzisław Najder jest 
po naszej stronie niewątpliwie, 

00:18:27:20 - 00:18:30:04
jest osobą ważną, wpływową

00:18:30:04 - 00:18:33:15
 i dla nich niebezpieczną, czyli jakby skutek

00:18:33:15 - 00:18:38:21
był odwrotny wobec, powiedziałbym, 
symboliczności tej kary.

00:18:39:01 - 00:18:43:06
Powiedziano mi, żebym uważał na siebie,

00:18:43:12 - 00:18:45:19
żebym nie wychodził sam, żebym nie

00:18:45:19 - 00:18:47:09
wyjeżdżał sam.

00:18:48:05 - 00:18:50:14
Przez pewien czas się do tego stosowałem,

00:18:50:14 - 00:18:56:05
 ale specjalnie się tym nie przejmowałem.

00:18:56:05 - 00:19:00:00
Amerykanie wówczas zażądali, 
aby Najder przestał

00:19:00:00 - 00:19:02:16
jeździć samochodem 
na polskich numerach rejestracyjnych,

00:19:02:19 - 00:19:04:04
bo on się jeździł jeszcze wówczas,

00:19:04:11 - 00:19:05:23
ale przede wszystkim jeździł ze znaczkiem

00:19:05:23 - 00:19:07:11
Solidarności na samochodzie.

00:19:07:18 - 00:19:10:01
To mu kazali zdjąć, on powiedział:

00:19:10:03 - 00:19:11:05
"Nie, on tego nie zrobi".

00:19:11:09 - 00:19:13:23
Ja nie byłem w Polsce przedmiotem

00:19:13:23 - 00:19:21:07
tak wyraźnej uwagi, jak w Związku Radzieckim, 

00:19:21:07 - 00:19:24:10
gdzie poświęcono mi książkę pod

00:19:24:10 - 00:19:29:18
tytułem "Operacja Polonia",
 a w tygodniku satyrycznym Krakadił,

00:19:29:18 - 00:19:32:02
 ukazała się powieść

00:19:32:02 - 00:19:35:23
 w trzech odcinkach o mnie,

00:19:35:23 - 00:19:38:22
 też oparta na faktach, pod tytułem 

00:19:38:22 - 00:19:40:02
"Agent o 4 twarzach".

00:19:40:22 - 00:19:44:17
Podejrzewam, że towarzysze polscy,

00:19:44:17 - 00:19:47:16
jako że Sowieci brali mnie na serio, 

00:19:47:16 - 00:19:49:18
to też uważali, że muszą mnie wziąć na serio.

00:19:50:10 - 00:19:54:23
Miałem tylko przyjaciela, Francuza,
 hrabiego Meretika

00:19:55:04 - 00:20:00:07
tłumacza z francuskiego i polskiego,

00:20:00:07 - 00:20:04:07
 który tłumaczył też autobiografię Jaruzelskiego

00:20:04:07 - 00:20:08:15
 i on pytał generała, 
dlaczego ten wyrok śmierci na Najdera?

00:20:09:01 - 00:20:12:03
a Jaruzelski powiedział: "Proszę pana, przedstawiono

00:20:12:03 - 00:20:15:00
mi takie dowody, że musieliśmy

00:20:15:00 - 00:20:16:18
 to wziąć, potraktować poważnie".

00:20:45:00 - 00:20:47:16
Kiedy wróciłem do Polski, to był

00:20:47:16 - 00:20:54:15
oficer służby bezpieczeństwa opowiedział mi,

00:20:54:15 - 00:21:01:07
 że był plan, żeby mnie polować 

00:21:01:07 - 00:21:05:12
zabić albo uśpić i przywieźć do Warszawy,

00:21:05:12 - 00:21:10:07
 że w zasadzie wszystkie dokumenty

00:21:10:07 - 00:21:14:11
dotyczące tych planów zostały zniszczone.

00:21:14:20 - 00:21:17:18
Zachowało się zdjęcie naszego domu 

00:21:17:18 - 00:21:20:19
we Francji robione od tyłu, od pola.

00:21:22:11 - 00:21:23:20
muzyka 

00:21:28:00 - 00:21:31:07
Patrzyłem na Wolną Europę jako na

00:21:31:07 - 00:21:37:06
placówkę polską, realizującą polskie interesy, 

00:21:37:06 - 00:21:40:18
otrzymywaną z budżetu Stanów Zjednoczonych.

00:21:41:02 - 00:21:43:07
Tak się dobrze składało, że interesy

00:21:43:07 - 00:21:47:00
Stanów Zjednoczonych, takie jakie widziały ówczesne

00:21:47:00 - 00:21:50:14
rządy, nakładały się na interesy Polski,

00:21:50:24 - 00:21:55:07
jak my myśmy je widzieli, 
my, niepodległościowo myślący Polacy.

00:21:55:19 - 00:22:00:12
Pan Najder w Radio Wolna Europa

00:22:00:12 - 00:22:04:13
został dyrektorem na fali kontrrewolucji,

00:22:04:13 - 00:22:05:15
 którą zrobił Ronald Reagan.

00:22:06:11 - 00:22:08:24
Myślę, że Zdzisław Najder przyszedł wtedy,

00:22:09:04 - 00:22:10:11
kiedy był dobry dla niego czas.

00:22:10:19 - 00:22:14:19
Jego przyjście spowodowało zmianę programową,

00:22:14:20 - 00:22:16:10
 polityczną, w tym sensie, że radio stało

00:22:16:10 - 00:22:18:08
się tubą Solidarności.

00:22:38:19 - 00:22:43:00
Ja mówiłem tak, że będziemy informować

00:22:43:00 - 00:22:44:11
naszych słuchaczy, o ile się da,

00:22:45:06 - 00:22:50:12
o tym, co robią rozmaite koła

00:22:50:12 - 00:22:54:04
podziemne w Polsce, buntujące się przeciwko

00:22:54:04 - 00:22:58:03
reżimowi komunistycznemu, 
przeciwko tej narzuconej ideologii,

00:22:59:03 - 00:23:03:07
co robi emigracja w Londynie, co

00:23:03:07 - 00:23:06:02
oni myślą, co publikują.

00:23:06:08 - 00:23:11:01
Oskarżono mnie, 
moje władze wyższe amerykańskie,

00:23:11:18 - 00:23:15:10
że w ten sposób łamią zasady

00:23:15:10 - 00:23:19:22
działania rozgłośni, która nie może być

00:23:19:22 - 00:23:28:14
narzędziem przekazywania 
cudzych programów, idei, celów.

00:24:00:19 - 00:24:04:13
Solidarność miała biuro zagraniczne w Brukseli,

00:24:04:18 - 00:24:06:02
bardzo sprawnie działające.

00:24:06:18 - 00:24:11:04
Ja byłem współpracownikiem tego biura, 

00:24:11:04 - 00:24:13:10
byłem doradcą tego biura, oficjalnie.

00:24:13:10 - 00:24:16:04
Doradcami stali się Zdzisław Najder, 

00:24:16:04 - 00:24:18:03
Krzysztof Pomian i Bogdan Cywiński.

00:24:18:21 - 00:24:21:17
I gdy ktokolwiek zaczynał na emigracji

00:24:21:17 - 00:24:23:14
rozmowy, czy coś jest właściwego, 

00:24:23:14 - 00:24:25:09
czy niewłaściwego w Brukseli,

00:24:25:09 - 00:24:27:07
natychmiast wymieniają te trzy nazwiska.

00:24:27:21 - 00:24:31:17
To, że tacy rozpoznawalni i ważni

00:24:31:17 - 00:24:34:03
ludzie, jak Krzysztof Pomian 
i Zdzisław Najder, 

00:24:34:03 - 00:24:36:10
który wówczas już był dyrektorem

00:24:36:10 - 00:24:40:06
Radio Wolna Europa, byli oficjalnymi doradcami

00:24:40:06 - 00:24:42:11
biura w Brukseli, było bardzo ważne

00:24:42:11 - 00:24:48:16
dlatego, bo ono dawało nam potwierdzenie

00:24:48:16 - 00:24:50:22
albo poparcie ludzi, którzy bardzo dobrze

00:24:50:22 - 00:24:53:05
się orientowali, bardzo dobrze poruszali się

00:24:53:05 - 00:24:56:07
w świecie polityki międzynarodowej.

00:24:56:08 - 00:24:59:05
O to mieli do mnie Amerykanie pretensje, 

00:24:59:05 - 00:25:03:09
że ja kieruję amerykańską placówką,

00:25:03:16 - 00:25:06:16
a doradzam Solidarności.

00:25:29:04 - 00:25:31:16
W drugiej połowie lat osiemdziesiątych, 

00:25:31:16 - 00:25:34:23
a to szczególnie zaogniło się pod prezydenturą

00:25:36:06 - 00:25:42:04
Busha, prezydenta Busha numer jeden, 

00:25:42:04 - 00:25:48:16
nastąpiła sytuacja odprężenia 
i próby przypodobania się Sowietom,

00:25:48:16 - 00:25:53:12
 próby w dużej części elit amerykańskich,

00:25:53:12 - 00:25:56:05
 próby uwierzenia Gorbaczowowi.

00:25:56:24 - 00:25:58:11
To było bardzo niebezpieczne.

00:25:59:05 - 00:26:01:03
Naturalnie działo się to kosztem Polaków.

00:26:01:03 - 00:26:08:00
Departament Stanu był przekonany, 

00:26:08:00 - 00:26:10:07
że dojdzie się do jakiegoś porozumienia

00:26:10:07 - 00:26:13:23
 z komunistami, nie myśleli o Okrągłym Stole,

00:26:14:03 - 00:26:17:02
to było przedwczesne,

00:26:17:02 - 00:26:20:18
 i dojdzie się do jakiegoś modus vivendi

00:26:20:18 - 00:26:23:21
jakiegoś sposobu współżycia
między Stanami Zjednoczonymi 

00:26:23:21 - 00:26:24:23
a Związkiem Radzieckim.

00:26:24:23 - 00:26:30:17
Zdzisław Najder był kojarzony w środowisku

00:26:32:01 - 00:26:37:11
prezydenta Busha 
z kontrrewolucją prezydenta Reagana.

00:26:37:22 - 00:26:38:22
W związku z tym jak była

00:26:38:22 - 00:26:41:23
wymiana, to trzeba było inną twarz.

00:26:42:00 - 00:26:45:15
Był w Warszawie z wizytą amerykański

00:26:45:15 - 00:26:48:16
praktycznie wiceminister spraw zagranicznych.

00:26:48:22 - 00:26:52:16
podsekretarz Stanu i prowadził rozmowy.

00:26:52:16 - 00:26:57:08
I dla niego fakt, że szefem

00:26:57:08 - 00:26:59:09
że szefem rozgłośni Radia Wolna Europa  

00:26:59:09 - 00:27:01:14
jest ktoś skazany na śmierć,
 był dosyć niewygodny.

00:27:02:06 - 00:27:06:02
Urban zapowiedział, że ja odejdę,

00:27:06:02 - 00:27:11:08
 zanim jeszcze ja złożyłem dymisję. 

00:27:33:00 - 00:27:35:11
 Jerzy Urban podał to do wiadomości tydzień, 

00:27:35:11 - 00:27:38:02
zanim się o tym dowiedział sam Najder.

00:27:38:02 - 00:27:40:18
Ja wiedziałam już o tym trzy tygodnie wcześniej. 

00:27:40:18 - 00:27:42:01
Czyli decyzje już były podjęte

00:27:42:10 - 00:27:45:06
Dla mnie centralnym powodem odejścia 

00:27:45:06 - 00:27:49:07
Zdzisława Najdera z Wolnej Europy

00:27:49:07 - 00:27:52:20
było to, że jego stosunki

00:27:52:20 - 00:27:54:15
z zespołem Radia Wolnej Europy

00:27:54:15 - 00:27:57:17
 doszły do takiego punktu, w którym groziło

00:27:57:17 - 00:28:00:05
to po prostu funkcjonowaniem poprawnym, 

00:28:00:05 - 00:28:03:22
jako tako sprawnym 
funkcjonowaniem tej instytucji.

00:28:09:22 - 00:28:11:23
Zespół był nieznośny.

00:28:11:23 - 00:28:18:10
To nieraz była corrida dla dyrektora. 

00:28:29:10 - 00:28:33:22
Nowy dyrektor Radia Wolna Europa poprosił mnie 

00:28:33:22 - 00:28:39:00
o pisanie jak najczęstszych komentarzy.

00:29:03:17 - 00:29:05:01
Kiedy mieszkałem we Francji

00:29:06:13 - 00:29:14:08
dostawałem codziennie rano o 8 – ej
 paryskie gazety, przez pocztę.

00:29:14:08 - 00:29:16:23
A o około 12 nadawałem 

00:29:16:23 - 00:29:22:22
nadawałem komentarz do radia
 i mogłem z tego żyć.

00:29:23:13 - 00:29:26:23
Honorarium miałem takie, 
że zupełnie wystarczało

00:29:26:23 - 00:29:28:20
do życia, bo z punktu widzenia

00:29:28:20 - 00:29:33:23
wygód cielesnych 
 był najwygodniejszym okresem mojego życia. 

00:29:33:23 - 00:29:37:10
Wtedy, kiedy on przestał być
 dyrektorem radia,

00:29:37:10 - 00:29:43:11
 wymyśliliśmy, że może należałoby zrobić

00:29:43:11 - 00:29:46:16
coś w rodzaju Radia Wolna Europa,

00:29:46:23 - 00:29:48:06
ale telewizyjnego.

00:29:48:12 - 00:29:52:20
W trakcie, kiedy realizowaliśmy film, ogromną

00:29:52:20 - 00:29:57:00
produkcję z wizyty 
Lecha Wałęsy w Paryżu,

00:29:57:00 - 00:30:02:07
 to Zdzisław Najder był rodzajem

00:30:02:07 - 00:30:08:07
takiego katalizatora naszych ekip
 z delegacją polską.

00:30:08:20 - 00:30:12:01
Zdzisław Najder używał swojego autorytetu 

00:30:12:01 - 00:30:16:14
do tego, żeby pomóc nam w realizacji filmu.

00:30:18:10 - 00:30:19:19
muzyka 

00:30:40:13 - 00:30:44:00
Najpoważniejszy dziennik francuski Le Monde 

00:30:44:00 - 00:30:45:19
ma dzisiaj na pierwszej stronie nagłówek

00:30:45:19 - 00:30:50:00

 "Tryumfalne dni Lecha Wałęsy”. 

00:30:50:18 - 00:30:52:21
Komu ten triumf zawdzięczamy?

00:30:53:18 - 00:30:54:16
To nie przyszło samo.

00:30:55:17 - 00:30:57:24
Trzeba na to było bardzo ciężko zapracować.

00:30:59:17 - 00:31:03:12
Wałęsa spotkał mnie za granicą, w Brukseli.

00:31:03:12 - 00:31:06:03
Na mnie spadła nieoczekiwanie.

00:31:07:02 - 00:31:09:05
Rola tłumacza i to na dwa języki.

00:31:09:07 - 00:31:12:06
Wałęsa powiedział wtedy, no jak tylko

00:31:12:06 - 00:31:14:08
będzie mocno, to ja przyjdę po

00:31:14:08 - 00:31:15:06
pana samolot.

00:31:31:02 - 00:31:34:15
Ta perspektywa, że przyfrunę 

00:31:34:15 - 00:31:36:22
do ojczyzny bardzo mi się podobała, 

00:31:36:22 - 00:31:39:23
bo ja jako młody chłopak 
chciałem zostać lotnikiem.

00:31:45:07 - 00:31:49:03
Zostałam propozycję przez przyjaciela rodziny,

00:31:49:03 - 00:31:53:00
 znanego adwokata Tadeusza de Virion, 

00:31:53:00 - 00:31:57:12
że generał Kiszczak daje mi
oficerskie słowo honoru, 

00:31:57:12 - 00:32:01:06
że mogę do Polski przyjechać
 z jakimkolwiek paszportem

00:32:01:06 - 00:32:03:10
 pod jakimkolwiek nazwiskiem.

00:32:04:06 - 00:32:06:10
No więc ja Tadeuszowi odpowiedziałem, 

00:32:06:10 - 00:32:13:11
że pan generał Kiszczak ma łaskawość 

00:32:13:11 - 00:32:15:19
i mógł wykazywać duże poczucie humoru.

00:32:16:04 - 00:32:18:19
Mój wyrok śmierci został zawieszony przez

00:32:18:19 - 00:32:23:01
Sąd Najwyższy,
 no a potem został anulowany.

00:32:24:00 - 00:32:27:09
Wyrok w sprawie profesora Najdera,

00:32:27:09 - 00:32:30:00
 ten zakończony karą śmierci z roku 1982

00:32:30:00 - 00:32:34:14
i ten unieważniający tamten proces

00:32:34:14 - 00:32:35:20
 w roku 1990.

00:32:37:08 - 00:32:42:19
I w tych ośmiu latach co się zmieniło?

00:32:43:19 - 00:32:45:17
Nie zmienił się materiał dowodowy,

00:32:45:17 - 00:32:48:15
 nie przeprowadzono żadnego 
nowego dochodzenia,

00:32:48:15 - 00:32:52:07
podstawie tego samego materiału 
człowieka skazanego

00:32:52:07 - 00:32:53:15
na karę śmierci uniewiniono.

00:32:53:20 - 00:32:54:24
O ile wiem, żaden z tych

00:32:54:24 - 00:32:58:13
sędziów, którzy skazali Zdzisława Najdera, 

00:32:58:13 - 00:33:00:09
został pociągnięty do odpowiedzialności.

00:33:00:09 - 00:33:04:05
Zostałem zaproszony 
przez ambasadora Fijałkowskiego 

00:33:04:05 - 00:33:08:10
w Paryżu do uroczystego odebrania paszportu.

00:33:08:23 - 00:33:11:09
Wsiedliśmy do samochodu i wróciliśmy do

00:33:11:09 - 00:33:11:19
Polski.

00:33:12:17 - 00:33:14:01
muzyka 

00:33:19:03 - 00:33:22:11
Nie darowałem nigdy Jaruzelskiemu tego,

00:33:22:11 - 00:33:24:14
 że między tym zawieszeniem 

00:33:24:14 - 00:33:28:03
a skasowaniem umarła moja matka.

00:33:28:03 - 00:33:30:15
Dlatego potem jak wróciłem do Polski,

00:33:30:18 - 00:33:35:07
Jaruzelski zaproponował spotkanie i ja podziękowałem.

00:33:36:13 - 00:33:38:21
Dwa czy trzy dni po przekroczeniu

00:33:38:21 - 00:33:42:18
granicy zadzwonił do mnie, 
rozmawialiśmy, umówiliśmy się.

00:33:43:21 - 00:33:45:21
Już wtedy odbył rozmowę wcześniej

00:33:45:21 - 00:33:46:24
 z Janem Olszewskim.

00:33:47:17 - 00:33:49:18
No i mówiłem mu, że sytuacja

00:33:49:18 - 00:33:51:16
nie jest taka prosta jak on

00:33:51:16 - 00:33:54:05
wówczas przedstawiał, mówiąc o jakiejś takiej

00:33:54:05 - 00:33:55:14
jedności opozycji.

00:33:55:14 - 00:33:57:11
Obrady Okrągłego Stołu były dla mnie

00:33:57:11 - 00:33:59:03
absolutnie nie do zaakceptowania.

00:33:59:11 - 00:34:01:19
Po prostu dogadanie się dwóch elit,

00:34:02:07 - 00:34:04:16
tak zwanej opozycyjnej i komunistycznej.

00:34:05:07 - 00:34:12:21
To, że dostałem raptem powołany przez

00:34:12:21 - 00:34:16:22
Wałęsę na sekretarza Komitetu Obywatelskiego,

00:34:16:22 - 00:34:19:13
 a potem przewodniczącego, 
było dla mnie zaskoczeniem.

00:34:20:07 - 00:34:24:01
Mnie Geremek uznał 
za swojego konkurenta..

00:34:24:01 - 00:34:27:03
Na Zdzisława Najdera patrzyłem jako

00:34:27:03 - 00:34:29:00
 na człowieka Lecha Wałęsy.

00:34:29:05 - 00:34:33:03
Ja uważałem, że Komitety Obywatelskie 

00:34:33:03 - 00:34:38:16
z tym głównym ogólnopolskim na górze,

00:34:38:16 - 00:34:43:04
choć nie na czele, 
od dołu reprezentują społeczeństwo.

00:34:44:16 - 00:34:47:17
Ja miałem taki pomysł, że Komitety

00:34:47:17 - 00:34:51:16
Obywatelskie mogą zastąpić partię.

00:34:52:14 - 00:34:54:15
Taki miałem pomysł utopijny.

00:34:54:22 - 00:35:02:11
Komitety Obywatelskie były strukturą służebną,

00:35:02:11 - 00:35:04:14
 strukturą powołaną do tego, żeby rozmawiać

00:35:04:14 - 00:35:08:09
komunistami, ale w gronie bardziej zaufanym

00:35:08:09 - 00:35:11:13
i niewymagającym demokracji.

00:35:11:15 - 00:35:13:08
To było, można powiedzieć symbolicznie, 

00:35:13:08 - 00:35:14:17
to była ta drużyna Wałęsy.

00:35:15:17 - 00:35:21:20
Witam Pana Zdzisława Najdera, 
przewodniczącego Komitetu Obywatelskiego.

00:35:25:02 - 00:35:26:11
brawa

00:35:31:22 - 00:35:39:13
Witam Pana posła Bronisława Geremka, 

00:35:41:01 - 00:35:42:10
brawa

00:35:45:04 - 00:35:50:05
przewodniczącego Obywatelskiego Klubu 
Parlamentarnego.

00:35:50:05 - 00:35:54:13
Chciałbym Wam wszystkim życzyć, 
by Solidarność

00:35:54:13 - 00:35:59:14
nie lękała się własnej inności
i własnej wielkości..

00:36:00:18 - 00:36:04:08
Nie bójcie się Polskiej formuły 
Związku Zawodowego

00:36:04:20 - 00:36:07:00
Nie bójcie się własnej wielkości.

00:36:07:00 - 00:36:07:24
Tego Wam życzę.

00:36:07:24 - 00:36:08:13
Dziękuję.

00:36:09:15 - 00:36:10:24
brawa

00:36:11:23 - 00:36:16:05
Byłem naiwny, dlatego, 
że ja myślałem, 


00:36:16:05 - 00:36:18:06
że w Polsce stanie się coś takiego, 

00:36:18:06 - 00:36:20:12
jak się stało w Wielkiej Brytanii,

00:36:20:12 - 00:36:24:22
 gdzie ruch związków zawodowych przekształcił

00:36:24:22 - 00:36:26:16
się w ruch polityczny.

00:36:27:08 - 00:36:31:17
Ja widziałem, że jest olbrzymim problemem

00:36:31:17 - 00:36:36:19
społeczno-politycznym 
jest wdrożenie planu Balcerowicza, 

00:36:37:24 - 00:36:41:13
który był być może znakomitym 

00:36:41:13 - 00:36:45:22
planem ekonomicznym, 
ale to był plan robiony

00:36:45:22 - 00:36:47:21
na figurkach, nie na żywych ludziach.

00:36:48:00 - 00:36:49:20
Siły rynkowe, siłami rynkowymi, 

00:36:49:20 - 00:36:52:14
ale ludzie muszą jakoś egzystować.

00:36:53:01 - 00:36:54:01
To był wyścig z czasem.

00:36:54:01 - 00:36:56:13
I ten wyścig z czasem właściwie

00:36:56:13 - 00:36:59:03
postkomuniści rozegrali na swoją korzyść.

00:36:59:23 - 00:37:04:05
Oni zarówno skorzystali z transformacji,

00:37:04:05 - 00:37:06:10
 bo duża część jednak tego biznesu 

00:37:06:10 - 00:37:13:02
była biznesem nomenklaturowym,
 jak również skorzystali 

00:37:13:02 - 00:37:17:08
w tym, że odzyskali w jakiejś mierze

00:37:17:08 - 00:37:21:06
sympatię wśród klasy robotniczej.

00:37:21:06 - 00:37:25:14
I Najder oczywiście musiał mieć tego

00:37:25:14 - 00:37:30:05
świadomość, że Wałęsa traci czas

00:37:30:05 - 00:37:34:04
 i że władza może wrócić do postkomunistów.

00:37:34:06 - 00:37:35:16
I tak się zresztą stało w 1993 roku,

00:37:35:16 - 00:37:37:02

 przecież bardzo szybko.

00:37:37:15 - 00:37:41:12
Zbliżały się wybory prezydenckie 

00:37:41:12 - 00:37:45:09
i ja prosiłem Tadeusza Mazowieckiego,
 żeby nie kandydował.

00:37:46:17 - 00:37:49:03
Wałęsa musi wygrać te wybory.

00:37:49:03 - 00:37:52:20
No ale otoczenie Mazowieckiego z Geremkiem

00:37:52:20 - 00:37:55:01
zresztą na czele przekonało go,

00:37:55:01 - 00:37:55:18
 że ma szansę.

00:37:55:21 - 00:37:59:24
Oczywiście Wałęsa wygrał, a Tadeusz został

00:37:59:24 - 00:38:03:05
ośmieszony i zmarginalizowany.

00:38:03:21 - 00:38:06:03
Co ja zrobiłem, z czego jestem

00:38:06:03 - 00:38:10:00
bardzo dumny, to to, że jako

00:38:10:00 - 00:38:14:02
przewodniczący komitetu 
poleciałem do Londynu i

00:38:14:02 - 00:38:19:19
 spotkałem się z całym ówczesnym
 rządem emigracyjnym.

00:38:20:15 - 00:38:26:18
Podpisaliśmy takie oświadczenie,

00:38:26:18 - 00:38:30:14
 że kiedy w Polsce odbędą się

00:38:30:14 - 00:38:35:08
wolne wybory na prezydenta,

00:38:35:08 - 00:38:43:17
 to rząd emigracyjny 
przekaże insygnia prezydenckie,

00:38:43:17 - 00:38:45:24
 przechowywane w Londynie,

00:38:45:24 - 00:38:47:15
 wywiezione z Warszawy w 1939 roku.

00:38:48:07 - 00:38:53:11
Przekaże wybranemu prezydentowi te insygnia, 

00:38:53:11 - 00:38:56:10
żeby pokazać coś, 
co jest dla mnie bardzo ważne.

00:38:57:05 - 00:39:01:19
Ciągłość między II Rzeczpospolitą, która została

00:39:01:19 - 00:39:05:07
zamordowana w latach 1939-1945,

00:39:05:07 - 00:39:08:17
 a III Rzeczpospolitą, która teraz powstaje.

00:39:09:02 - 00:39:11:20
Byłem w pewnym sensie inicjatorem przekazania

00:39:11:20 - 00:39:17:15
insygniów II Rzeczpospolitej,
 przedstawicielom III Rzeczpospolitej.

00:39:17:15 - 00:39:20:14
Napisałem do Najdera, który był wtedy

00:39:20:14 - 00:39:22:16
już w Warszawie i był doradcą

00:39:22:16 - 00:39:26:12
Wałęsy, że trzeba koniecznie coś zrobić

00:39:26:12 - 00:39:27:13
na ten temat.

00:39:27:13 - 00:39:32:05
O swoim pomyśle powiedziałem Lechowi Wałęsie.

00:39:33:05 - 00:39:37:19
Ale miałem takie wrażenie, że pan

00:39:37:19 - 00:39:39:13
Lech nie do końca rozumie, o

00:39:39:13 - 00:39:40:19
co mi chodzi.

00:39:41:15 - 00:39:44:03
On myślał, że ja polecę do

00:39:44:03 - 00:39:46:23
Londynu i uzyskam od nich poparcie

00:39:46:23 - 00:39:48:05
dla jego kandydatury.

00:39:49:08 - 00:39:52:10
Wałęsa nie był tym zachwycony.

00:39:52:10 - 00:39:58:17
Dla niego takie pojęcie jak ciągłość

00:39:58:17 - 00:40:01:23
historyczna nie było jasne.

00:40:01:23 - 00:40:06:15
Emigracja sobie inaczej wyobrażała wolność.

00:40:06:15 - 00:40:10:13
Kaczorowski się zrzekł urzędu, ale nie

00:40:10:13 - 00:40:13:20
wyznaczył Wałęsy swoim następcą.

00:40:13:20 - 00:40:16:24
Wałęsa nie przysięgał na konstytucję kwietniową.

00:40:17:13 - 00:40:20:02
Wałęso został wybrany prezydentem przez ludzi

00:40:20:02 - 00:40:23:03
żyjących w Polsce, chcących głosować 

00:40:23:03 - 00:40:26:06
lub nie, na Wałęsę i został tak wybrany.

00:40:26:12 - 00:40:29:14
W warunkach tej konstytucji, jaka wówczas

00:40:29:14 - 00:40:31:18
tych ludzi, tu nas w Polsce

00:40:31:18 - 00:40:32:23
mieszkańców obowiązywała.

00:40:32:23 - 00:40:36:19
Pamiętam, że w rozmowie 

00:40:36:19 - 00:40:40:21
z Leszkiem Kaczyńskim padło to,

00:40:40:21 - 00:40:47:07
 że ja jestem takim naturalnym 
kandydatem na premiera,

00:40:47:07 - 00:40:54:22
 ale Wałęsa niechętnie się na to, 
nie bardzo to przyjaźnie widzi.

00:40:54:22 - 00:41:00:03
Gdy Zdzisław Najder wrócił do Polski

00:41:00:03 - 00:41:03:24
z emigracji, został on wykorzystany przez

00:41:03:24 - 00:41:07:04
Lecha Wałęsę jako jeden z tak

00:41:07:04 - 00:41:08:18
zwanych zderzaków.

00:41:08:18 - 00:41:13:07
Wtedy Wałęsa używał takich sformułowań, 

00:41:13:07 - 00:41:17:21
że zderzaki trzeba wymieniać, bo to one

00:41:17:21 - 00:41:22:00
uczestniczyć mają w tej wojnie 

00:41:22:00 - 00:41:23:15
na górze i się zużywają.

00:41:23:15 - 00:41:28:20
Z jego kandydaturą wystąpił Jan Olszewski

00:41:28:20 - 00:41:31:02
i Jarosław Kaczyński w stosunku

00:41:31:02 - 00:41:37:05
 do Wałęsy na premiera 
rządu po Mazowieckim.

00:41:37:10 - 00:41:40:13
Dla Jarosława Kaczyńskiego był to element

00:41:40:13 - 00:41:42:04
gry politycznej.

00:41:43:04 - 00:41:46:10
Sądził, a raczej można powiedzieć

00:41:46:10 - 00:41:49:08
 łudził się, że na Najdera będzie miał

00:41:49:08 - 00:41:54:00
większy wpływ niż na Bieleckiego.

00:41:54:17 - 00:41:57:12
Ja byłem członkiem 

00:41:57:12 - 00:42:00:07
Komitetu Doradczego Lecha Wałęsy.

00:42:00:07 - 00:42:03:07
Doradzałem jak najszybsze 

00:42:03:07 - 00:42:06:08
 przeorientowanie polskiej polityki zagranicznej.

00:42:06:16 - 00:42:12:02
To znaczy stawianie przyszłości na integrację

00:42:12:02 - 00:42:15:19
ze strukturami zachodnimi, wiedząc, że zmierzamy

00:42:15:19 - 00:42:18:13
w kierunku Unii Europejskiej.

00:42:18:21 - 00:42:22:07
Bardzo mocno postawiliśmy
problem naszego członkostwa

00:42:22:07 - 00:42:23:15
w NATO i to jest właśnie

00:42:23:15 - 00:42:26:24
jeden z takich koników Najdera.

00:42:26:24 - 00:42:32:05
Znaczenie Najdera, jeżeli chodzi o członkostwo

00:42:32:05 - 00:42:36:05
Polski w NATO jest absolutnie fundamentalne.

00:42:37:02 - 00:42:42:09
Trzeba powiedzieć o samym komitecie doradczym.

00:42:43:01 - 00:42:46:04
Nie sądzę, żeby odegrał on jakąś

00:42:46:04 - 00:42:47:13
istotną rolę.

00:42:47:13 - 00:42:50:03
Dla Lecha Wałęsy był to przede

00:42:50:03 - 00:42:59:15
wszystkim element w jego grze

00:42:59:15 - 00:43:00:24
 i rodzaj demonstracji.

00:43:01:22 - 00:43:08:06
On demonstrował ludziom 
Unii Demokratycznej, 

00:43:08:06 - 00:43:13:19
że ma w stosunku do nich 
dyspozycyjną alternatywę.

00:43:14:08 - 00:43:17:10
Ta alternatywa nie była dyspozycyjna,

00:43:17:10 - 00:43:20:19
 co prawda, ale tak mogło wyglądać.

00:43:21:02 - 00:43:24:00
Wysoko ceniłem Bieleckiego jako ekonomistę.

00:43:24:21 - 00:43:28:13
Kiedy został premierem bardzo się ucieszyłem.

00:43:29:13 - 00:43:32:11
Dla mnie Zdzisław Najder to była

00:43:32:11 - 00:43:38:22
postać niewątpliwie polskiej encyklopedii 
postaci opozycyjnych.

00:43:39:22 - 00:43:41:22
Na pewno bardzo wysoko.

00:43:42:06 - 00:43:44:16
Między innymi rozmawialiśmy właśnie o sprawach

00:43:44:16 - 00:43:46:01
międzynarodowych.

00:43:46:14 - 00:43:49:12
Powiedziałem Janowi Krzysztofowi, że z Ukrainą

00:43:49:12 - 00:43:50:18
musimy być pierwsi.

00:43:52:04 - 00:43:54:24
Bo też stworzyliśmy z nią jedno państwo.

00:43:55:10 - 00:43:57:18
Jan Krzysztof powiedział, masz rację.

00:43:58:19 - 00:44:01:16
Najder jest człowiekiem ze szkoły Giedroycia,

00:44:01:20 - 00:44:05:03
to też szybkie uznanie niepodległości Ukrainy

00:44:05:03 - 00:44:08:05
było dla niego rzeczą oczywistą.

00:44:08:05 - 00:44:12:21
Uważałem, że niepodległa Ukraina jest najlepszym

00:44:12:21 - 00:44:16:11
zabezpieczeniem Polski,
 lepszym niż Pakt Atlantycki.

00:44:16:13 - 00:44:19:16
Departament Stany był tą ostatnią placówką

00:44:19:16 - 00:44:23:07
decyzyjną czy programową w Ameryce,

00:44:23:07 - 00:44:26:05
 która by się upominała o wolną Ukrainę.

00:44:27:09 - 00:44:31:17
Departament Stanu lubić mnie nie lubił.

00:44:31:17 - 00:44:35:12
Działania Zdzisława Najdera po powrocie 

00:44:35:12 - 00:44:39:18
do Polski były jawnym buntem 
wobec prerogatyw

00:44:39:18 - 00:44:43:22
administracji amerykańskiej Busha, 
a potem Clintona.

00:44:45:02 - 00:44:47:18
Tamtym głównym zajęciem była próba 

00:44:47:18 - 00:44:51:04
ocalenia komuny albo załatwienia komunie 

00:44:51:04 - 00:44:54:15
lądowania na złotych parasolach
 po tym jak nastąpiła

00:44:54:15 - 00:44:55:23
implozja Związku Sowieckiego.

00:44:55:23 - 00:44:58:23
Z perspektywy Ameryki ważne są stosunki

00:44:58:23 - 00:45:01:15
z drugim supermocarstwem.

00:45:01:23 - 00:45:05:04
Biały Dom był do końca zwolennikiem

00:45:05:04 - 00:45:07:07
trwałości Związku Radzieckiego.

00:45:08:07 - 00:45:10:21
No i oni zrobili im fimfę.

00:45:11:16 - 00:45:15:11
Związek Radziecki się rozwiązał w Białowieży.

00:45:17:06 - 00:45:20:14
Trzeba było świat urządzać na nowo.

00:45:21:14 - 00:45:23:19
Jedyne stanowisko, które mógłbym w tym

00:45:23:19 - 00:45:27:07
rządzie objąć, to było stanowisko

00:45:27:07 - 00:45:28:20
 Ministra Spraw Zagranicznych.

00:45:30:02 - 00:45:36:00
Ale na Ministra Spraw Zagranicznych Wałęsa

00:45:36:00 - 00:45:38:18
mnie by nie przyjął, więc ja

00:45:38:18 - 00:45:42:19
mogłem zostać tylko
 szefem doradców premiera.

00:45:43:00 - 00:45:46:18
Ja doradzałem właściwie tylko
 w sprawach zagranicznych.

00:45:46:18 - 00:45:50:08
Upadek rządu Jana Olszewskiego 

00:45:50:08 - 00:45:52:18
najczęściej przypisuje się ujawnianiu tzw.

00:45:52:23 - 00:45:56:02
listy Macierewicza, a więc listy osób

00:45:56:02 - 00:45:59:05
uwikłanych we współpracę 
ze Służbą Bezpieczeństwa.

00:45:59:17 - 00:46:01:08
Natomiast wydaje mi się, że równie

00:46:01:08 - 00:46:03:12
ważną przyczyną, a może nawet ważniejszą,

00:46:04:04 - 00:46:07:08
było coś, o czym czasami się zapomina.

00:46:07:08 - 00:46:11:22
To znaczy protest Jana Olszewskiego,

00:46:11:22 - 00:46:16:04
 ówczesnego premiera, 
przeciwko pomysłowi, żeby Lech Wałęsa

00:46:16:04 - 00:46:21:05
w Moskwie zgodził się na ulokowanie

00:46:21:05 - 00:46:27:07
w opuszczonych przez wojska sowieckie garnizonach

00:46:27:07 - 00:46:29:18
mieszanych przedsiębiorstw polsko-rosyjskich.

00:46:30:00 - 00:46:34:00
Nam się to wydało bardzo niepokojące

00:46:34:00 - 00:46:35:00
i niebezpieczne.

00:46:35:00 - 00:46:39:07
Wałęsa wyjeżdżając do Moskwy, a właściwie

00:46:39:07 - 00:46:42:15
Wałęsa i bardziej Drzycimski, który był

00:46:42:15 - 00:46:47:12
wówczas rzecznikiem Wałęsy,
 powiedział, że Wałęsa

00:46:47:12 - 00:46:51:07
podpisze ten dokument
 już wsiadając do samolotu.

00:46:51:11 - 00:46:55:04
Przyleciał do mnie Bogdan Cywiński pytając,

00:46:55:07 - 00:46:57:05
czy widziałem to w telewizji.

00:46:57:05 - 00:47:00:15
Ja tego nie widziałem, wobec czego

00:47:00:15 - 00:47:04:09
wsiedliśmy w samochód i pojechaliśmy 

00:47:04:09 - 00:47:07:11
do telewizji, żeby nam to pokazano.

00:47:07:14 - 00:47:10:15
Natychmiast spotkaliśmy się w rządzie, przygotowaliśmy

00:47:10:15 - 00:47:13:17
dokument mówiący o tym, że nie

00:47:13:17 - 00:47:14:19
ma zgody rządu.

00:47:14:23 - 00:47:17:06
Pojechałem do MSZ-u i telegrafista

00:47:17:06 - 00:47:20:15
poprzez system szyfru 
wysłał odpowiednią depeszę

00:47:20:15 - 00:47:24:01
do Ambasady Polskiej w Moskwie

00:47:24:01 - 00:47:28:04
 i tę depeszę Wałęsa otrzymał rano

00:47:28:04 - 00:47:34:10
 do rąk własnych i na to Wałęsa się obraził.

00:47:35:03 - 00:47:38:19
Wiadomo było, że będzie ostatnie przemówienie

00:47:38:19 - 00:47:42:02
Olszewskiego jako premiera przed głosowaniem,

00:47:42:02 - 00:47:43:04
 przed odwołaniem.

00:47:43:12 - 00:47:46:00
Zdzisław napisał ten tekst, że jest

00:47:46:00 - 00:47:49:06
coś więcej, że wyżej jest pewien

00:47:49:06 - 00:47:51:03
obraz Polski.

00:47:52:06 - 00:47:53:12
Jaka ona ma być?

00:47:54:12 - 00:47:57:01
Może inaczej, czyja ona ma być?

00:47:58:10 - 00:48:00:16
I to, co pozostało z tego

00:48:00:16 - 00:48:03:15
przemówienia, mianowicie czyja Polska,

00:48:03:15 - 00:48:05:08
 w tekście Najdera było jaka Polska.

00:48:05:08 - 00:48:08:07
Po upadku rządu wyjechałem za granicę,

00:48:08:10 - 00:48:11:12
tak mieliśmy to z żoną ułożone, 

00:48:11:12 - 00:48:13:24
że wyjeżdżamy do siebie, do Francji.

00:48:14:15 - 00:48:18:17
To się jakoś zmieniło w ucieczkę

00:48:18:17 - 00:48:21:18
po tym, kiedy rzecznik zdemaskował mnie,

00:48:23:05 - 00:48:26:23
że w kręgu doradców premiera

00:48:26:23 - 00:48:33:14
 był człowiek, który podpisał 
zobowiązanie współpracy z SB, 

00:48:33:14 - 00:48:36:18
 no więc wtedy ja się

00:48:36:18 - 00:48:38:24
tym potwornie zdenerwowałem.

00:48:39:23 - 00:48:44:07
Lech Wałęsa po nocy teczek zachowywał

00:48:44:07 - 00:48:52:00
się nieco jak osaczony, głęboko

00:48:52:00 - 00:48:55:10
zraniony człowiek.

00:48:56:10 - 00:48:58:03
No i jak to w takich

00:48:58:03 - 00:49:04:23
przypadkach bywa, oddawał ciosy,
 często na ślep.

00:49:05:13 - 00:49:07:16
Strzelają do mnie, to ja strzelam do nich.

00:49:08:24 - 00:49:14:17
Oni strzelili "Bolkiem", no to ja

00:49:14:17 - 00:49:15:20
strzelam "Zapalniczką".

00:49:17:08 - 00:49:18:17
muzyka 

00:49:39:14 - 00:49:47:15
Podpisałem takie oświadczenie, że jeżeli będę

00:49:47:15 - 00:49:49:21
za granicą, dowiem się o jakichś

00:49:49:21 - 00:49:59:06
aktach bezprawnych, działaniach godzących 

00:49:59:06 - 00:50:03:14
w interesy PRL, no to o tym

00:50:03:14 - 00:50:06:07
władzom PRL dam znać.

00:50:06:19 - 00:50:09:07
SB miało wędkę, to znaczy paszport.

00:50:09:20 - 00:50:12:12
Zdzisław Najder jakby kupił ten ruch

00:50:12:12 - 00:50:14:01
z tym, że zastrzegł w tym

00:50:14:01 - 00:50:18:03
swoim zobowiązaniu, że są pewne granice,

00:50:18:09 - 00:50:20:00
których on nie będzie przekraczał.

00:50:20:03 - 00:50:21:11
W istocie chodziło przede wszystkim

00:50:21:11 - 00:50:23:05
 o to, że on nie będzie przekazywał

00:50:23:05 - 00:50:25:12
informacji o osobach, które są w kraju.

00:50:26:14 - 00:50:29:10
Więcej informacji przekazał zanim wyjechał za

00:50:29:10 - 00:50:32:04
granicę niż jak już za tą

00:50:32:04 - 00:50:33:02
granicą był.

00:50:34:00 - 00:50:36:10
Nie sposób jest stwierdzić, czy te

00:50:36:10 - 00:50:40:14
informacje komuś bezpośrednio wyrządziły krzywdę.

00:50:40:14 - 00:50:45:18
O tych spotkaniach powiedziałem w gronie

00:50:45:18 - 00:50:47:08
czterech osób.

00:50:47:24 - 00:50:50:05
Następnego dnia oni już do mnie

00:50:50:05 - 00:50:55:06
zadzwonili, że ja rozpowiadam, że mam

00:50:55:06 - 00:50:56:04
z nimi kontakty.

00:50:56:04 - 00:51:03:22
W Paryżu w końcu lat osiemdziesiątych

00:51:03:22 - 00:51:07:06
mieszkał Zbigniew Herbert.

00:51:09:03 - 00:51:12:14
Zbyszek powiedział mi, bo był czas

00:51:12:14 - 00:51:18:06
taki, kiedy ten naiwny Najder coś

00:51:18:06 - 00:51:20:12
tam gadał do UB.

00:51:22:23 - 00:51:25:15
On to wszystko mi opowiedział, zresztą

00:51:25:15 - 00:51:26:10
nie tylko mnie.

00:51:28:03 - 00:51:30:04
Ale jeśli tak, to w ogóle

00:51:30:04 - 00:51:32:18
po co gadał, jeżeli tak to

00:51:32:18 - 00:51:34:06
potem znajomym opowiadał.

00:51:35:13 - 00:51:37:02
To było w roku 1958.

00:51:41:03 - 00:51:43:01
Byłem w Londynie drugi raz.

00:51:43:01 - 00:51:50:20
Ja zostałem wezwany na spotkanie z MI6.

00:51:51:01 - 00:51:53:12
Tak się przedstawił ten pułkownik.

00:51:53:12 - 00:51:54:15
muzyka 

00:51:54:15 - 00:51:56:06
Że dzwoni z tego i tego miejsca.

00:51:56:06 - 00:51:59:24
Kazał mi podejść na ulicę

00:51:59:24 - 00:52:05:12
 do nieoznaczonych, 
ale olbrzymich drzwi i tam zadzwonić.

00:52:06:20 - 00:52:07:18
Zadzwoniłem.

00:52:09:00 - 00:52:11:09
Tam już on na mnie czekał.

00:52:21:03 - 00:52:24:19
Złożono na mnie donos, że jestem

00:52:24:19 - 00:52:27:18
agentem komunistycznym.

00:52:28:04 - 00:52:31:12
Ja to wszystko, co wiedziałem,

00:52:31:12 - 00:52:32:19
 to opowiedziałem.

00:52:34:00 - 00:52:35:09
muzyka 

00:52:53:02 - 00:52:57:09
Zdzisław zwierzył mi się, że miał

00:52:57:09 - 00:53:03:03
jakieś kłopoty z SB, że on

00:53:03:03 - 00:53:05:23
prowadzi z nimi jakąś grę.

00:53:05:23 - 00:53:08:22
Wiedziałem, że mówi prawdę, że te

00:53:08:22 - 00:53:13:16
kontakty to tylko gra i nie

00:53:13:16 - 00:53:16:06
czułem żadnego z jego strony zagrożenia.

00:53:16:14 - 00:53:20:19
Być może gdybym odmówił, to by

00:53:20:19 - 00:53:23:07
mi nie dali paszportu i wtedy

00:53:23:07 - 00:53:25:21
moje życie potoczyłoby się zupełnie inaczej.

00:53:27:05 - 00:53:27:24
Nie wiem.

00:53:29:03 - 00:53:31:12
Ponieważ moje życie potoczyło się bardzo

00:53:31:12 - 00:53:34:04
szczęśliwie, to ja tego nie żałuję.

00:53:34:04 - 00:53:40:18
Miałem wiele różnych 
niemiłych rozmów z Nowakiem.

00:53:41:04 - 00:53:44:08
Powiedział mi, że gdybym ja wiedział,

00:53:44:21 - 00:53:47:02
gdybyś mi powiedział, że on miał

00:53:47:02 - 00:53:51:23
jakieś kontakty tam z SB, 

00:53:51:23 - 00:53:55:18
to chyba on by się do radia nie dostał.

00:53:55:18 - 00:53:57:07
Choć CIA to nie KGB.

00:53:58:01 - 00:54:03:01
Zabezpieczenia kontrwywiadowcze
Radia Wolnej Europy były

00:54:03:01 - 00:54:05:12
nieadekwatne do potrzeb.

00:54:06:20 - 00:54:11:06
Ja jestem wielkim szczęściarzem i żyję,

00:54:11:20 - 00:54:16:02
chociaż to raczej nie było tak w kartach.

00:54:17:14 - 00:54:19:08
muzyka