Solidarność - czas zmiany

00:00:04:05 - 00:00:05:14
muzyka 

00:00:22:19 - 00:00:26:22
Komunizm pokazywał nam w tamtym czasie,

00:00:27:01 - 00:00:28:12
że w Polsce jest ponad 200 tysięcy żołnierzy

00:00:28:12 - 00:00:32:00
 sowieckich na stałe, pilnują nas.

00:00:32:11 - 00:00:35:03
Pokazywał nas, że na około 
Polski jest ponad milion 

00:00:35:03 - 00:00:37:11
żołnierzy sowieckich i pilnuje nas.

00:00:37:19 - 00:00:39:10
I silosy z bronią nuklearną.

00:00:39:10 - 00:00:43:16
W tym stanie rzeczy inteligencja,

00:00:43:16 - 00:00:47:19
rozsądni intelektualiści 
nie wierzyli w szansę 

00:00:47:19 - 00:00:49:00
wybicia się na wolność.

00:00:50:02 - 00:00:52:20
Nawet generałowie czekali, 
nie wszyscy byli zdrajcami,

00:00:52:20 - 00:00:56:14
 czekali na inne sprzyjające się warunki.

00:00:57:17 - 00:00:59:23
W tym stanie niemocy Polak

00:00:59:23 - 00:01:01:23
 zostaje papieżem, 
przyjeżdża do Polski.

00:01:03:10 - 00:01:06:21
Dochodzi do wielkich spotkań, milionów ludzi,

00:01:07:07 - 00:01:10:02
co powoduje obudzenie narodu polskiego.

00:01:10:22 - 00:01:14:06
Bez obudzenia, bez spotkania tych ludzi,

00:01:14:09 - 00:01:18:01
bez Ojca Świętego 
niemożliwe byłoby zorganizowanie,

00:01:18:03 - 00:01:19:24
bo ja organizowałem chyba 20 lat

00:01:19:24 - 00:01:22:19
chętnych, do walki miałem 10 sztuk.

00:01:23:10 - 00:01:25:16
A po Ojcu Świętym, po wyjeździe

00:01:25:16 - 00:01:27:18
rok czasu, z 10 sztuk mogłem

00:01:27:18 - 00:01:29:07
zorganizować 10 milionów.

00:01:29:07 - 00:01:31:13
Nie miałem ani więcej pieniędzy,

00:01:31:13 - 00:01:32:14
ani nie robiłem mądrzej.

00:01:32:16 - 00:01:38:08
Naród obudzony, naród policzony, 

00:01:40:02 - 00:01:41:16
naród dał się poprowadzić.

00:01:41:19 - 00:01:43:22
Dał się wprowadzić w strajki, demonstracje,

00:01:43:24 - 00:01:45:21
potem przyjął kiepskie porozumienia.

00:01:46:09 - 00:01:49:04
To wystarczyłoby wprowadzić w panikę komunizm.

00:01:49:04 - 00:01:57:11
Nie zstąpi Duch Twój, nie zstąpi

00:01:57:11 - 00:02:04:02
Duch Twój i odnowi oblicze ziemi,

00:02:05:19 - 00:02:08:10
tej ziemi.

00:02:11:08 - 00:02:12:17
muzyka 

00:02:22:00 - 00:02:25:14
Porządek, w którym realizuje się sprawiedliwość.

00:02:25:14 - 00:02:28:10
Jest to zupełnie inna wizja

00:02:28:10 - 00:02:30:04
 niż ta, która w zachodniej Europie 

00:02:30:04 - 00:02:31:14
od XIV wieku panuje.

00:02:32:00 - 00:02:33:19
Mianowicie wizja państwa 

00:02:33:19 - 00:02:35:14

jako takiego niekończącego się

00:02:35:14 - 00:02:41:14
procesu racjonalizacji, 
zastępowania rzeczywistości materialnej

00:02:41:14 - 00:02:45:12
przez formę, przez instytucje, prawo, 

00:02:45:12 - 00:02:48:06
egzekwowanie tego prawa 
i kontrolowanie w ten sposób realności.

00:02:48:13 - 00:02:51:10
Porządek społeczny 
jest oderwany od świata wartości.

00:02:51:10 - 00:02:53:20
I oczywiście potem przyszła reformacja, 

00:02:53:20 - 00:02:56:10
która przywróciła etykę,
 ale już na poziomie

00:02:56:10 - 00:02:57:18
indywidualnego sumienia.

00:02:58:10 - 00:03:01:09
I właściwie myśmy pozostali w kręgu

00:03:01:09 - 00:03:04:17
myślenia o społeczeństwie i państwie właśnie

00:03:04:17 - 00:03:05:17
poprzez moralność.

00:03:06:14 - 00:03:10:12
I to jest po totalizmach XX wieku

00:03:10:12 - 00:03:13:07
 i Ojciec Święty o tym

00:03:13:07 - 00:03:14:24
zresztą bardzo często mówi,

00:03:14:24 - 00:03:16:12
i on właśnie jest tomistą, 

00:03:16:12 - 00:03:18:01

jak gdyby to dziedzictwo

00:03:18:01 - 00:03:21:13
 stanowi rodzaj zabezpieczenia, żeby te

00:03:21:13 - 00:03:22:23
sytuacje się nie powtórzyły.

00:03:23:03 - 00:03:26:00
Jak weszliśmy do sali BHP,

00:03:26:00 - 00:03:30:11
 to odbywało się akurat 
posiedzenie prezydium MKZ-u

00:03:30:11 - 00:03:35:06
 i myśmy musieli trochę czekać,

00:03:35:07 - 00:03:38:17
zanim żeśmy wręczyli Wałęsie ten apel.

00:03:39:07 - 00:03:41:24
No i patrzyliśmy na wszystko, co się dzieje.

00:03:42:23 - 00:03:45:11
I właśnie to, co uderzyło mnie

00:03:45:11 - 00:03:50:00
tak w pierwszej chwili, to organizacja.

00:03:51:02 - 00:03:55:07
Organizacja oraz to, że tam wszystkich

00:03:55:07 - 00:03:56:12
traktowano po równo.

00:03:56:15 - 00:04:00:06
Nie było żadnych intelektualistów z Warszawy,

00:04:00:10 - 00:04:01:19
którym tam tego.

00:04:01:23 - 00:04:02:08
Nie, nie.

00:04:02:11 - 00:04:05:03
Wszystkich po równo traktowano 

00:04:05:03 - 00:04:08:14
i bardzo było to przyjemne, bym powiedział.

00:04:08:14 - 00:04:12:17
Takie, no, od razu wchodziło się

00:04:12:17 - 00:04:15:06
w tę atmosferę strajkową.

00:04:16:03 - 00:04:21:00
Też wrażenie pierwsze ze spotkania 

00:04:21:00 - 00:04:22:24
z Wałęsą, które mi pozostało.

00:04:23:17 - 00:04:26:13
Potem już na wiele lat, niezależnie

00:04:26:13 - 00:04:29:10
od tego, czyśmy byli razem, czyśmy

00:04:29:10 - 00:04:33:15
się wspierali czy konkurowali, prawda,

00:04:33:15 - 00:04:37:15
 to wzajemny jakiś taki szacunek powstał 

00:04:37:15 - 00:04:41:11
I on był od tego pierwszego momentu,

00:04:41:14 - 00:04:44:09
ja bardzo dobrze pamiętam, 
jak myśmy wręczyli

00:04:44:09 - 00:04:47:21
ten apel, który przywieźliśmy, Wałęsie, 

00:04:47:21 - 00:04:51:06
on to przeczytał i tak mówi:

00:04:51:06 - 00:04:53:13
"Tak konkretnie to, co możecie Panowie

00:04:53:13 - 00:04:54:19
nam pomóc?'.

00:04:55:09 - 00:04:58:23
I wtedy właśnie zaczęliśmy się wspólnie

00:04:58:23 - 00:05:00:08
z nim zastanawiać.

00:05:00:08 - 00:05:06:23
No i wypracowaliśmy czy wymyśliliśmy

00:05:06:23 - 00:05:09:23
 tę ideę komisji ekspertów.

00:05:11:07 - 00:05:14:07
Solidarność zawsze będzie dla mnie 

00:05:14:07 - 00:05:17:10
nie tylko przeżyciem mojego życia, 

00:05:17:10 - 00:05:23:06
ale i także wielkim zjawiskiem 
w historii narodowej Polski.

00:05:24:06 - 00:05:29:05
Solidarność uformowała postawy 

00:05:29:05 - 00:05:33:09
i gdy te postawy w życiu codziennym 

00:05:33:09 - 00:05:36:00
 się nie pojawiają, to to nie znaczy,

00:05:36:00 - 00:05:37:14
że one nie były prawdziwe

00:05:37:14 - 00:05:41:17
i że nie pozostaje pewien 
taki wzorzec zachowań.

00:05:41:21 - 00:05:44:10
Jest winą pokolenia, do którego należę,

00:05:45:18 - 00:05:48:17
że nie potrafiliśmy przekazać tego młodzieży.

00:05:48:17 - 00:05:52:08
Zrozumiałem właśnie, że nie jestem sam.

00:05:52:19 - 00:05:56:02
To była widownia, która potraktowała

00:05:56:02 - 00:05:59:15
 ten film jako część swojego życia, 

00:05:59:15 - 00:06:00:21
jako swoją wypowiedź.

00:06:01:08 - 00:06:05:13
W Gdyni, gdzie odbyła się jeden

00:06:05:13 - 00:06:08:17
z pierwszych pokazów filmu 
"Człowiek z żelaza",

00:06:08:17 - 00:06:15:19
 widownia wstała na zakończenie

00:06:15:19 - 00:06:18:11
 i wszyscy zaśpiewali
 "Jeszcze Polska nie zginęła".

00:06:21:07 - 00:06:23:11
Gdzie ja się mogę spodziewać, że

00:06:23:11 - 00:06:25:12
ja mogę czegoś takiego dożyć?

00:06:26:05 - 00:06:30:02
Widownia tak chce się zjednoczyć

00:06:30:02 - 00:06:33:10
 z tym filmem i z nami, 

00:06:33:10 - 00:06:35:18
którzy zrobiliśmy ten film, 

00:06:35:18 - 00:06:39:18
że traktuje to jako swojego rodzaju
 część naszej historii,

00:06:39:22 - 00:06:41:09
część tych wydarzeń.

00:06:41:18 - 00:06:43:09
Jakby to była rzeczywistość.

00:06:43:18 - 00:06:45:04
Ale ten film też bardzo się starał, 

00:06:45:04 - 00:06:48:16
żeby oddać rzeczywistość, 

00:06:48:16 - 00:06:53:09
żeby nie być tylko artystycznym 
utworem na temat

00:06:53:09 - 00:06:57:08
Solidarności, ale żeby być jakąś wypowiedzią.

00:06:57:12 - 00:06:59:23
Myślę, że aktorzy też mieli świadomość,

00:07:00:07 - 00:07:01:21
że to, co mówią, to jest

00:07:01:21 - 00:07:03:07
ich własny głos.

00:07:03:07 - 00:07:05:20
Oni też coś zrozumieli z tego,

00:07:05:24 - 00:07:08:13
co się dzieje i mówią głosem

00:07:08:13 - 00:07:14:01
tych robotników, których na ekranie 

00:07:14:01 - 00:07:16:15
w jakiś sposób reprezentują.

00:07:17:06 - 00:07:21:13
W 1981 roku spędziłem kilka miesięcy

00:07:21:13 - 00:07:27:22
w Polsce i oczywiście wtedy widziałem,

00:07:28:05 - 00:07:34:08
jak nie tylko społeczeństwo się zmieniło,

00:07:34:13 - 00:07:36:24
ale ludzie, których ja znałem osobiście,

00:07:38:02 - 00:07:38:20
byli inne.

00:07:39:00 - 00:07:46:00
Oni jakby znaleźli siłę, znaleźli chęci

00:07:46:00 - 00:07:49:12
do rozmowy, do pytania, do refleksji,

00:07:49:12 - 00:07:53:14
której wcześniej nie mieli.

00:07:54:06 - 00:07:58:06
Więc w tym sensie każde spotkanie

00:07:58:06 - 00:08:03:08
w Polsce w 1981 roku było

00:08:03:08 - 00:08:09:12
gorące, ciekawe, 
podniecona temperatura emocjonalna.

00:08:10:08 - 00:08:11:13
Będąc polskiego pochodzenia,

00:08:11:13 - 00:08:12:18
 ja zwracałem szczególną

00:08:12:18 - 00:08:14:13
uwagę na to oczywiście, ja musiałem

00:08:14:13 - 00:08:16:03
cały czas posyłać reporty do prezydenta

00:08:16:03 - 00:08:17:20
Reagana, co uważam tam się dzieje,

00:08:17:22 - 00:08:18:24
jak to będzie i tak dalej.

00:08:21:06 - 00:08:22:23
Oczywiście dla mnie to miało dużo

00:08:22:23 - 00:08:24:03
większe znaczenie niż to się stało

00:08:24:03 - 00:08:25:11
przy Słowacji czy na Węgrzech.

00:08:27:15 - 00:08:29:08
Ja rozumiałem, mi się zdaje, znaczenie

00:08:29:08 - 00:08:32:06
tego całego ruchu, że to jest

00:08:32:06 - 00:08:33:15
początek końca dla Rosji.

00:08:34:09 - 00:08:37:15
Solidarność była jako całość umiarkowana,

00:08:37:15 - 00:08:44:00
stosowała zasady nieużywania przemocy, 

00:08:44:00 - 00:08:49:11
przedstawiała się jako reprezentant 
aspiracji całego społeczeństwa, 

00:08:49:11 - 00:08:55:09
odwoływała się do społecznej nauki Kościoła, 

00:08:55:09 - 00:08:59:12
co zaowocowało w stanie wojennym 
ogromną sympatią

00:08:59:12 - 00:09:01:20
dla Solidarności i wspieraniem jej 

00:09:01:20 - 00:09:04:12
z zewnątrz, spoza Polski.

00:09:05:04 - 00:09:08:19
Było to nurtu, który stosował bardzo

00:09:08:19 - 00:09:13:14
radykalne formy działania, 
pprzygotowywał czy zaczął

00:09:13:14 - 00:09:17:16
prowadzić partyzantkę miejską, 
to oczywiście pewne

00:09:17:16 - 00:09:22:17
ugrupowania polityczne czy społeczne 

00:09:22:17 - 00:09:25:16
w zachodniej Europie miałyby ogromną sympatię,

00:09:25:21 - 00:09:29:05
 bo takie, które zawsze popierają 
wszystkich rewolucjonistów.

00:09:29:11 - 00:09:32:20
Natomiast nie wiem, czy byłoby takie

00:09:32:20 - 00:09:36:15
masowe społeczne poparcie,
 jakie wyraziło się

00:09:36:15 - 00:09:39:15
po wprowadzeniu stanu wojennego
 właśnie dlatego,

00:09:39:15 - 00:09:44:16
że Solidarność była widziana
 jako niewinna ofiara, 

00:09:44:16 - 00:09:48:10
jako ofiara żołdackiej swawoli, 

00:09:48:10 - 00:09:49:17
której trzeba udzielić pomocy.

00:09:50:23 - 00:09:52:19
A to, że ona była ofiarą

00:09:52:19 - 00:09:54:15
żołdackiej swawoli wynikało z tego, 

00:09:54:15 - 00:09:56:13
że ona była właśnie umiarkowana.

00:09:57:07 - 00:10:00:22
Nie podejmowała sama 
działań zbrojnych,

00:10:00:22 - 00:10:04:16
 nie przygotowywała zamachu stanu, 
nie miała magazynów broni,

00:10:04:16 - 00:10:07:01
 nie miała bojówek.

00:10:07:23 - 00:10:12:08
A więc była taką organizacją naprawdę

00:10:12:08 - 00:10:13:09
cywilną.

00:10:13:20 - 00:10:18:20
A taka grupa ludzi obudzi większe

00:10:18:20 - 00:10:24:24
zaufanie i takie poczucie, że jej

00:10:24:24 - 00:10:27:04
trzeba w jakiś sposób pomóc niż

00:10:27:04 - 00:10:30:24
taka, która wyciąga kałasznikowy i strzela.

00:10:31:23 - 00:10:35:10
Zaczęły się pertraktacje, zaczęły się próby.

00:10:35:10 - 00:10:42:03
My od razu ujęliśmy się, 

00:10:42:03 - 00:10:44:20
grupa prezesów stowarzyszeń,
 tych których nie aresztowano,

00:10:45:06 - 00:10:47:13
udaliśmy się od razu do Komitetu Centralnego

00:10:47:13 - 00:10:50:14
 z pretensjami, że naszych kolegów

00:10:50:14 - 00:10:54:07
zabrali i uwięzili z jakiej racji.

00:10:54:11 - 00:10:56:21
Przecież oni przemawiali w słusznej sprawie.

00:11:00:12 - 00:11:04:05
To jest wszystko w ramach legalności.

00:11:04:22 - 00:11:06:21
Nielegalne jest to, że ich zaaresztowano.

00:11:07:23 - 00:11:10:00
Tuśmy się zorientowali bardzo szybko,

00:11:10:00 - 00:11:11:21
 że już Komitet Centralny nie ma nic

00:11:11:21 - 00:11:14:13
do powiedzenia i że sekretarz Kania

00:11:14:13 - 00:11:17:17
jest już tylko figurantem, że władza

00:11:17:17 - 00:11:19:24
jest gdzie indziej, oczywiście w rękach

00:11:19:24 - 00:11:22:24
generała Jaruzelskiego i Rady Ocalenia.

00:11:25:02 - 00:11:29:11
A ponieważ my wcześniej nazwaliśmy 
Komitet Ocalenia Kinematografii

00:11:29:11 - 00:11:36:21
 śmialiśmy się, że zmałpowali naszą nazwę.

00:11:40:14 - 00:11:41:23
okrzyki

00:11:55:11 - 00:11:56:20
muzyka 

00:12:16:16 - 00:12:19:24
Jeżeli chodzi o wprowadzenie 
stanu wojennego,

00:12:20:02 - 00:12:21:19
to miało straszny wpływ na stosunki

00:12:21:19 - 00:12:24:06
międzyrządowe w każdym razie.

00:12:24:23 - 00:12:27:01
Rząd Reagana pomagał jak tylko mógł

00:12:27:01 - 00:12:28:24
w solidarności, utrzymać się przy życiu.

00:12:28:24 - 00:12:30:08
I bardzo pomógł.

00:12:32:08 - 00:12:33:17
muzyka 

00:12:42:02 - 00:12:45:17
Pamiętam, że jednego dnia w Oksfordzie,

00:12:45:19 - 00:12:52:15
w naszym domu, dzwoni młoda kobieta.

00:12:53:03 - 00:12:58:03
Ona z parafii w Podkowie zaprasza

00:12:58:03 - 00:12:58:24
mnie na wykład.

00:13:00:13 - 00:13:06:07
Niebywały moment, że niby Polska jest

00:13:06:07 - 00:13:08:10
w zamkniętym kraju i tam

00:13:08:10 - 00:13:11:23
 w podziemiu działa jakaś organizacja.

00:13:12:06 - 00:13:16:10
I była cała sieć parafii.

00:13:17:06 - 00:13:23:00
Pamiętam w Stalowej Woli, w Krakowie,

00:13:24:20 - 00:13:27:15
we Wrocławiu.

00:13:29:23 - 00:13:34:20
Dla mnie ksiądz Kantorski był takim

00:13:34:20 - 00:13:44:05
proboszczem supermiłym,

00:13:44:05 - 00:13:50:15
odważnym, który był związany 
z Solidarnością,

00:13:51:11 - 00:13:54:14
ale też z pewną wizją Kościoła,

00:13:54:21 - 00:13:56:17
jako Kościół dla wszystkich.

00:13:57:15 - 00:13:58:03
Ja wziąłem.

00:14:02:14 - 00:14:04:08
Szef ekstremizmu.

00:14:11:07 - 00:14:17:11
Miłość człowieka 
bez żadnych względów ubocznych

00:14:17:11 - 00:14:21:09
musi być na pierwszym miejscu.

00:14:22:06 - 00:14:26:22
Ojczyzno ma, tyle razy we krwi skąpana.

00:14:26:22 - 00:14:33:01
Ach, jak wielka dziś Twoja rana.

00:14:33:01 - 00:14:39:19
Jakże długo cierpienie Twe trwa.

00:14:43:15 - 00:14:46:08
Ponieważ Solidarność 
była od początku konglomeratem,

00:14:47:09 - 00:14:51:07
który nie miał jasnej wizji ideologicznej.

00:14:52:04 - 00:14:53:14
Między innymi na tym jego siła

00:14:53:14 - 00:14:57:04
polegała, że to mogło jednoczyć ludzi

00:14:57:04 - 00:14:59:12
o bardzo różnych poglądach.

00:15:00:07 - 00:15:02:09
To jest dosyć trudno mówić, 

00:15:02:09 - 00:15:05:18
czy po 1989 roku ideały Solidarności 

00:15:05:18 - 00:15:08:13
zostały zrealizowane, 
ponieważ tych ideałów było bardzo wiele.

00:15:09:11 - 00:15:11:14
Niektóre wynikały po prostu z chwili.

00:15:12:17 - 00:15:16:05
To była Solidarność ta przez małe s.

00:15:17:16 - 00:15:21:22
Współpraca różnych środowisk, 
różnych grup społecznych,

00:15:22:05 - 00:15:25:08
różnych grup 
zawodowych, generacyjnych itd.

00:15:25:18 - 00:15:27:19
To wynikało po prostu z tego,

00:15:27:23 - 00:15:33:02
że z opresyjnym, 
zcentralizowanym systemem 

00:15:33:02 - 00:15:35:03
żadna z tych grup 
osobno nie mogła wygrać.

00:15:35:08 - 00:15:36:22
Dopiero razem mogły wygrać, więc tego

00:15:36:22 - 00:15:39:19
się połączyły, ale to było połączenie

00:15:39:19 - 00:15:42:17
do walki, a nie połączenie na zawsze.

00:15:43:18 - 00:15:45:12
Więc z tego punktu widzenia trudno

00:15:45:12 - 00:15:48:12
mieć pretensje, że po 1989 roku

00:15:48:12 - 00:15:50:22
ten stan społeczny się nie utrzymał.

00:15:52:21 - 00:15:55:19
Jak wszedłem do gabinetu premiera, 

00:15:55:19 - 00:16:03:12
to zobaczyłem taki
 aparat telefoniczny łączący premiera

00:16:03:12 - 00:16:06:04
z Pierwszym Sekretarzem PZPR

00:16:06:04 - 00:16:07:23
 i kazałem wyłączyć ten aparat.

00:16:07:23 - 00:16:10:22
Owszem, zjawił się u mnie pan

00:16:10:22 - 00:16:15:18
Kruczkow 26 sierpnia.

00:16:16:05 - 00:16:20:16
Była z nim dosyć twarda rozmowa.

00:16:25:05 - 00:16:27:21
Nie zależało na tym, żeby oni

00:16:27:21 - 00:16:30:16
nie odczuwali nas jako wrogów, 

00:16:30:16 - 00:16:36:00
nie odbierali nas jako wrogów,
 ale zakończyłem

00:16:36:00 - 00:16:40:07
tę rozmowę tym mocnym, 
twardym zdaniem,

00:16:40:11 - 00:16:48:12
że chcemy dobrych stosunków,
 przyjacielskich stosunków,

00:16:48:16 - 00:16:52:23
ale decyzje, którymi się kierujemy, 

00:16:52:23 - 00:16:54:13
będą zapadały w Warszawie.

00:16:55:12 - 00:16:58:07
Więc to było jasne postawienie sprawy.

00:16:58:07 - 00:17:02:23
No i później już taka szersza

00:17:02:23 - 00:17:06:21
rozmowa to była dopiero wtedy,

00:17:06:21 - 00:17:10:12
 kiedy miałem wizytę w Moskwie

00:17:10:12 - 00:17:13:03
 i rozmowy z Gorbaczowem 
i premierem Ryszkowem.

00:17:13:17 - 00:17:16:24
Chodziło z Ryszkowem 
o wzajemne stosunki gospodarcze, 

00:17:16:24 - 00:17:19:18
natomiast z Gorbaczowem
 o stosunki polityczne 

00:17:19:18 - 00:17:23:22
i o zrozumienie tych przeobrażeń

00:17:23:22 - 00:17:27:10
w Polsce i tego, że my

00:17:27:10 - 00:17:32:10
tymi przeobrażeniami nie tylko nie chcemy

00:17:32:10 - 00:17:36:10
szkodzić pierestrojce, 
którą on zapoczątkował,

00:17:36:10 - 00:17:41:02
 ale pomagać, 
 żeby ona się dalej toczyła.

00:17:43:05 - 00:17:44:14
muzyka 

00:18:04:08 - 00:18:07:06
Nie od słów papieża komunizm upadł.

00:18:08:22 - 00:18:11:17
Słowa były wcześniej, trzeba było dziesięć

00:18:11:17 - 00:18:13:15
lat morderczej walki i po tych

00:18:13:15 - 00:18:17:07
słynnych słowach, nie bójcie się, zmieniajcie

00:18:17:07 - 00:18:20:20
oblicze ziemi, po dziesięciu latach, dopiero

00:18:20:20 - 00:18:26:07
1989 rok, mordercza walka spowodowała, 

00:18:26:07 - 00:18:28:21
że Okrągły Stół 
i dalej komunizm poszedł.

00:18:29:03 - 00:18:30:13
Już w tym czasie w wielu

00:18:30:13 - 00:18:34:00
najwyższych dostojników Kościoła mówiło:

00:18:34:00 - 00:18:36:12
"Nie wchodzi się do tej samej rzeki", 

00:18:36:15 - 00:18:40:07
zawieście, skończcie Solidarność, 
organizujcie się inaczej, 

00:18:40:07 - 00:18:41:19
inaczej, a to zostawmy.

00:18:42:11 - 00:18:44:01
No ale paru ze mną na

00:18:44:01 - 00:18:45:11
czele nie zgodziło się z tą

00:18:45:11 - 00:18:48:13
koncepcją, pchaliśmy do końca, 

00:18:48:13 - 00:18:51:11
"Nie ma wolności bez Solidarności"

00:18:51:11 - 00:18:56:18
 i w ostatnim momencie
 dobiliśmy się do 1989 roku

00:18:57:22 - 00:18:59:20
i jeszcze raz weszliśmy do tej

00:18:59:20 - 00:19:02:15
samej rzeki, 
jeszcze raz odtworzyliśmy Solidarność.

00:19:03:01 - 00:19:04:11
Ja prawdę powiedzieć, ja sobie nie

00:19:04:11 - 00:19:09:08
wyobrażam Solidarności bez Wałęsy

00:19:09:08 - 00:19:12:09
 i nie mam całkowitego przekonania, 
że gdyby nie

00:19:12:09 - 00:19:16:23
było tego właśnie przywódcy czy bardzo

00:19:16:23 - 00:19:19:16
podobnego w typie, to w ogóle

00:19:19:16 - 00:19:21:20
ta cała impreza by się udała.

00:19:22:21 - 00:19:24:04
My Naród.

00:19:24:14 - 00:19:26:01
We the people.

00:19:28:03 - 00:19:29:12
muzyka 

00:19:29:19 - 00:19:31:03
aplauz

00:19:39:09 - 00:19:43:01
Papież na pewno inspirował Solidarność.

00:19:43:01 - 00:19:49:08
Właśnie trudno byłoby 
wyobrazić Solidarność

00:19:49:08 - 00:19:54:17
bez wizyty papieża w 1979 roku 

00:19:54:17 - 00:20:01:03
i trudno moim zdaniem 
byłoby wyobrazić ferment

00:20:01:03 - 00:20:05:08
w całym bloku sowieckim bez Solidarności,

00:20:06:08 - 00:20:10:18
bo inne kraje patrzyli 

00:20:10:18 - 00:20:15:13
na to wszystko nawet zazdrośnie,

00:20:15:13 - 00:20:17:11
 u nas jeszcze tego nie ma,

00:20:17:11 - 00:20:19:19
 ale popatrz co się dzieje w Polsce.

00:20:20:08 - 00:20:24:03
I to był bardzo ważny czynnik.

00:20:26:08 - 00:20:27:17
muzyka 

00:20:43:00 - 00:20:46:11
Myśmy byli razem w trudnych chwilach

00:20:46:11 - 00:20:49:03
i tego się nigdy nie zapomina.

00:20:49:03 - 00:20:52:13
Ta moja pierwsza rozmowa wtedy

00:20:52:13 - 00:20:59:00
 w Belwederze, 
bo on był człowiekiem nowym.

00:20:59:11 - 00:21:01:03
Ja chyba byłem po raz pierwszy.

00:21:03:18 - 00:21:10:03
Zobaczyłem przywódcę, 
który staje przed nowym

00:21:10:03 - 00:21:11:11
zupełnie wyzwaniem.

00:21:12:04 - 00:21:16:08
Byliśmy w tym wszystkim przecież 

00:21:16:08 - 00:21:20:20
nie tylko zagubieni, 
ale jakby wplątani 

00:21:20:20 - 00:21:25:10
bez logiki wewnętrznej naszej biografii, 
całkowicie do tego nieprzygotowani.

00:21:27:13 - 00:21:30:02
Lech Wałęsa wówczas, tak sobie myślałem,

00:21:30:04 - 00:21:31:23
różnica między nami była, 

00:21:31:23 - 00:21:35:01
że ja o władzy wiem, 
bo czytałem Szekspira,

00:21:35:21 - 00:21:37:18
a Lech Wałęsa o władzy wie,

00:21:38:06 - 00:21:39:11
bo z nią walczył.

00:21:39:24 - 00:21:41:19
A wtedy myślał o tym 

00:21:41:19 - 00:21:44:08
i o tym ze mną rozmawiał, 

00:21:44:08 - 00:21:46:23
zrobić, żeby nie zatracić tego,

00:21:46:23 - 00:21:49:01
 co Solidarność zrobiła.

00:21:49:07 - 00:21:53:23
Doświadczenie Solidarności 
miało dwa wyraźne elementy.

00:21:54:00 - 00:21:58:03
Pierwszy, który był właściwie 
przyczyną przeżywania

00:21:58:03 - 00:22:00:11
tamtej sytuacji bardziej jak święto

00:22:00:11 - 00:22:04:15
 niż jak moment 
takiej rewolty politycznej,

00:22:04:15 - 00:22:07:21
 to było odkrycie 
przez ludzi uczestniczących 

00:22:07:21 - 00:22:09:20
w tym wydarzeniu, 
myślę tutaj o strajku

00:22:09:20 - 00:22:12:04
w 1980 roku, odkrycie w sobie

00:22:12:04 - 00:22:15:14
podmiotu moralnego, odkrycie, że jest się

00:22:15:14 - 00:22:18:20
skłonnym ryzykować nie w imię interesu,

00:22:18:22 - 00:22:21:08
pieniędzy, ale w imię wartości, 

00:22:21:08 - 00:22:24:02
żeby pomóc innym słabszym, 
którzy nie potrafili

00:22:24:02 - 00:22:26:06
swoich postulatów zrealizować.

00:22:26:21 - 00:22:27:23
I to był moment, w którym

00:22:27:23 - 00:22:30:08
po okresie totalizmu wydawało się,

00:22:30:08 - 00:22:31:18
 że to się nie może zdarzyć, 

00:22:31:18 - 00:22:34:19
bo Hanna Arendt to opisywała 
w swoich analizach,

00:22:34:21 - 00:22:37:10
że totalizm niszczy właśnie 
przede wszystkim

00:22:37:10 - 00:22:39:24
tą podmiotowość moralną,
 zdolność do odróżniania

00:22:39:24 - 00:22:41:12
dobra od zła.

00:22:41:12 - 00:22:43:17
I to się stało wtedy

00:22:43:17 - 00:22:46:08
 i potem to zostało, 
że tak powiem, zadeptane.

00:22:46:13 - 00:22:49:19
Stan wojenny, ale przede wszystkim 
te ostatnie 15 lat.

00:22:50:07 - 00:22:54:00
Jednak gruba kreska, jednak zatarcie,

00:22:54:00 - 00:22:55:18
 gruba kreska nawet nie w polityce, 

00:22:55:18 - 00:22:58:11
ale gruba kreska, 
którą ludzie z mojego

00:22:58:11 - 00:23:02:13
pokolenia, młodsi, starsi postawili w sobie,

00:23:02:19 - 00:23:06:12
to znaczy, jak gdyby zapomnienie 

00:23:06:12 - 00:23:09:22
o tym, że trzeba odpowiadać 
przed samymi sobą.

00:23:09:22 - 00:23:13:24
Polska odniosła 
wielki sukces, niespodziewany,

00:23:13:24 - 00:23:15:18
mimo strasznych błędów 
popełnionych przez nas.

00:23:17:13 - 00:23:19:18
Z nieba nam spadła cudowna koniunktura,

00:23:19:21 - 00:23:22:20
z nieba spadł papież i zostało

00:23:22:20 - 00:23:25:16
to zmarnowane, no i trzeba się cieszyć.

00:23:26:12 - 00:23:27:21
Słowo stało się ciałem.

00:23:28:07 - 00:23:30:10
Słowo Ojca Świętego zamieniliśmy w ciało.

00:23:32:01 - 00:23:35:05
Niech wstąpi Duch Twój i odnowi

00:23:35:05 - 00:23:40:20
oblicze ziemi, tej ziemi.

00:23:41:18 - 00:23:43:02
aplauz

00:23:48:20 - 00:23:53:17
Jakże dziś nie dziękować 
Bogu w Trójcy Jednemu

00:23:54:15 - 00:23:58:09
za to wszystko, co na przestrzeni

00:23:58:09 - 00:24:04:22
ostatnich 20 lat odczytujemy jako Jego

00:24:04:22 - 00:24:08:18
odpowiedź na tamto nasze wołanie.

00:24:11:14 - 00:24:14:02
aplauz

00:24:21:04 - 00:24:24:00
muzyka